Ana Sayfa / Sözlük
SPK Hukuku Sözlüğü
Sermaye piyasası hukukunun 65 temel kavramı, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK mevzuatına dayalı, kaynaklı ve sade tanımlarla. Aramak için yazın veya kategoriye göre süzün; her terim, konuyu ayrıntılı işleyen ilgili rehbere bağlanır.
65 kavram
Temel Kavramlar
Sermaye Piyasası
Fon arz edenler ile fon talep edenleri, sermaye piyasası araçları aracılığıyla bir araya getiren piyasa. Amacı; güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı ve adil bir ortamda işleyişin sağlanması ve yatırımcının korunmasıdır.
Yatırımcı Okulu →Sermaye Piyasası Aracı
Menkul kıymetler ile türev araçları ve Kurulca bu kapsamda sayılan diğer araçları ifade eden genel kavram. Pay, borçlanma aracı, yatırım fonu katılma payı gibi araçları kapsar.
Yatırımcı Okulu →Pay (Hisse Senedi)
Bir anonim ortaklığın sermayesinin belirli bir bölümünü temsil eden ve sahibine ortaklık hakları (oy, kâr payı vb.) sağlayan sermaye piyasası aracı.
Yatırımcı Okulu →Borçlanma Aracı (Tahvil/Bono)
İhraççının belirli vadede anapara ve faiz ödemeyi taahhüt ederek borçlandığı sermaye piyasası aracı. İhraç limiti ve yetkisi Kurulca belirlenir.
Borçlanma aracı ihracı rehberi →Yatırım Fonu
Katılımcılardan toplanan paralarla, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre portföy işletmek amacıyla kurulan malvarlığı. Yatırımcı, fona “katılma payı” ile ortak olur.
Yatırımcı Okulu →Türev Araç (VİOP)
Değeri bir dayanak varlığa (pay, endeks, döviz, emtia) bağlı olan; vadeli işlem, opsiyon gibi sözleşmeler. Borsa İstanbul’da Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) işlem görür.
Kaldıraçlı işlemler kümesi →Nitelikli Yatırımcı
Kurul düzenlemelerinde tanımlanan; finansal varlık büyüklüğü veya mesleki bilgi/tecrübe ölçütlerini karşılayan yatırımcı. Bazı ihraçlar yalnızca nitelikli yatırımcılara yapılabilir ve izahname muafiyeti içerebilir.
Tahsisli/nitelikli satış rehberi →Kaydi Sistem
Sermaye piyasası araçlarının fiziki basımı yerine elektronik ortamda, hak sahibi bazında kayden izlendiği sistem. Merkezî Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından tutulur.
Yatırımcı Okulu →Kurumlar
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu)
Sermaye piyasasını düzenleyen ve denetleyen, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi. Piyasanın güvenli işleyişini sağlamak, yatırımcıyı korumak ve mevzuata aykırılıklarda yaptırım uygulamakla görevlidir.
SPK cezaları kümesi →Borsa İstanbul (BİST)
Sermaye piyasası araçlarının serbest rekabet şartlarında alınıp satıldığı, fiyatların oluştuğu ve ilan edildiği teşkilatlanmış piyasayı işleten anonim şirket.
Yatırımcı Okulu →MKK (Merkezî Kayıt Kuruluşu)
Sermaye piyasası araçlarını ve bunlara ilişkin hakları, hak sahipleri bazında kaydi olarak izleyen merkezî saklama ve kayıt kuruluşu.
Yatırımcı Okulu →Takasbank
İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Borsada gerçekleşen işlemlerin takasını (el değiştirmesini) sonuçlandıran ve merkezî karşı taraf işlevi gören kuruluş.
Yatırımcı Okulu →YTM (Yatırımcı Tazmin Merkezi)
Yatırım kuruluşlarının, yatırımcılara ait nakdi ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getirememesi hâlinde yatırımcıları belirli bir tutara kadar tazmin eden merkez. Piyasa/kur riskinden doğan zararları kapsamaz.
YTM güvencesi rehberi →TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği)
Sermaye piyasasında faaliyet gösteren kuruluşların üye olduğu, kamu kurumu niteliğindeki özdüzenleyici meslek kuruluşu.
Yatırımcı Okulu →KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)
Mevzuat uyarınca kamuya açıklanması gereken bilgilerin elektronik imzalı olarak iletildiği ve kamuya duyurulduğu resmî platform.
KAP açıklama ve erteleme →Yatırım Kuruluşu / Aracı Kurum
Sermaye piyasasında yatırımcı adına/hesabına işlem yapan, Kurulca yetkilendirilmiş kuruluş (aracı kurumlar ve yetkili bankalar). Yatırımcıyla ilişki çerçeve sözleşmeyle kurulur.
Aracı kurum ve tazminat kümesi →Piyasa Suçları
Bilgi Suistimali (İçsel Bilgi Ticareti)
İçsel bilgiye sahip kişilerin bu bilgiyi kullanarak, henüz kamuya açıklanmadan sermaye piyasası aracında işlem yaparak menfaat sağlaması. Karşılığı üç yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; adli para cezası, elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
Bilgi suistimali rehberi →Piyasa Dolandırıcılığı (Manipülasyon)
Kamuoyunda “borsada manipülasyon” olarak bilinen suç. İşlem bazlı (m.107/1) ve bilgi bazlı (m.107/2) olmak üzere iki fiil tipinde düzenlenmiştir. Genel dolandırıcılıktan farkı, belirli bir kişinin değil kamunun aldatılmasıdır.
Manipülasyon kümesi →İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı
Fiyat, fiyat değişimi, arz ve talebe ilişkin yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım-satım yapmak, emir vermek, emir iptal veya değiştirmek ya da hesap hareketi gerçekleştirmek. Sırf hareket (tehlike) suçudur; menfaat sağlanmasa da oluşabilir.
İşlem bazlı manipülasyon rehberi →Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı
Fiyatları, değerleri veya yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber yaymak, yorum veya rapor hazırlamak ve bu yolla menfaat sağlamak. Suçun oluşumu için menfaat elde edilmesi şartı aranır.
Bilgi bazlı manipülasyon rehberi →Etkin Pişmanlık
İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında faile tanınan indirim/cezasızlık imkânı. Beş yüz bin TL’den az olmamak üzere menfaatin iki katı Hazineye ödenirse; soruşturma başlamadan önce ceza verilmez, soruşturmada yarı, kovuşturmada üçte bir oranında indirilir.
İlgili rehber →Suç Sayılmayan Hâller (İstisnalar)
TCMB veya yetkili kurumların para/kur politikası işlemleri, Kurul düzenlemelerine uygun geri alım ve fiyat istikrarı işlemleri gibi belirli fiillerin bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı sayılmadığı hâller.
Suç ayrımı rehberi →Usulsüz Halka Arz / İzinsiz Faaliyet
Onaylı izahname veya ihraç belgesi olmaksızın sermaye piyasası aracı satmak ya da Kurul izni olmadan sermaye piyasası faaliyetinde bulunmak. Karşılığı iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır.
İzinsiz platform kontrolü →Güveni Kötüye Kullanma ve Sahtecilik
Sermaye piyasası kurumlarına veya yatırımcılara ait varlıkların görevi kötüye kullanarak mal edinilmesi ya da belgelerde sahtecilik yapılması. Sermaye piyasası suçları arasında düzenlenmiştir.
SPK cezaları kümesi →Bilgi ve Belge Vermeme, Denetimin Engellenmesi
Kurulun bu Kanun kapsamında istediği bilgi veya belgeleri vermemek, yanıltıcı vermek ya da denetim ve incelemeyi engellemek. Sermaye piyasası suçlarındandır.
SPK cezaları kümesi →Sır Saklama Yükümlülüğünün İhlali
Görevi dolayısıyla öğrenilen sırların açıklanması yasağının ihlali. Kanun kapsamındaki kişilerin sır saklama yükümlülüğüne aykırı davranması suç oluşturur.
SPK cezaları kümesi →Yazılı Başvuru Şartı (Muhakeme Şartı)
Sermaye piyasası suçlarında soruşturma yapılabilmesinin, SPK tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlı olması. Bu başvuru bir muhakeme (yargılama) şartıdır.
İlgili küme →İdari Yaptırım
İdari Para Cezası (İPC)
SPK’nın, sermaye piyasası mevzuatına aykırılık hâlinde uyguladığı idari yaptırım. Belirli hâllerde ceza, elde edilen menfaatin iki katından az olamaz (m.103/6). İPC’ye karşı, tebliğden itibaren süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
İPC’ye itiraz rehberi →Piyasa Bozucu Eylem
Makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, borsanın ve teşkilatlanmış piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki, bir suç oluşturmayan eylem ve işlemler (VI-104.1 Tebliği). İdari yaptırıma tabidir.
SPK cezaları kümesi →İçsel Bilgi
Henüz kamuya açıklanmamış; açıklandığında sermaye piyasası aracının fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek nitelikteki kesin bilgi. Kural olarak gecikmeksizin KAP’ta açıklanır; belirli koşullarda ertelenebilir.
İçsel bilgi ve KAP açıklaması →İşlem Yapma Yasağı
SPK’nın, m.106 ve m.107 kapsamındaki incelemelerde makul şüphe hâlinde uygulayabildiği, kişinin borsada işlem yapmasını engelleyen tedbir. Takipsizlik veya beraat kararının Kurula tebliği ardından Kurul tarafından kaldırılır.
Geçici işlem yasağı rehberi →Tedbirler (İnceleme Sürecinde)
Kurulca m.106-107 incelemelerinde uygulanabilen; brüt takasa geçiş, kredili işlem/açığa satış sınırlaması, işlem veya pozisyon limiti, teminat yükümlülüğü gibi koruyucu tedbirler (V-101.1 Tebliği).
SPK cezaları kümesi →Halka Arz & İhraç
Halka Arz
Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulması veya halkın bir anonim ortaklığa katılmaya davet edilmesi. Kural olarak onaylı izahname gerektirir.
Halka arz süreci rehberi →İzahname
İhraççının ve varsa garantörün finansal durumu ile araçların özellik, hak ve risklerine ilişkin, yatırımcının bilinçli değerlendirme yapmasını sağlayan kamuyu aydınlatma belgesi. Halka arz/borsada işlem için hazırlanması ve Kurulca onaylanması zorunludur; onay, bilgilerin doğruluğunun tekeffülü değildir.
İzahname ve dava rehberi →İzahname Sorumluluğu
İzahnamedeki yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerden doğan zararlardan öncelikle ihraççının sorumlu olması; zarar tazmin edilemezse halka arz edenler, lider aracı kurum, varsa garantör ve yönetim kurulu üyelerinin kusurları oranında sorumlu tutulması.
İzahname sorumluluğu rehberi →İhraç Belgesi
Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin ihracında, araçların niteliği ve satış şartlarına ilişkin bilgileri içeren ve Kurulca onaylanan belge. Halka arzdaki izahnamenin karşılığıdır.
İhraç belgesi rehberi →İhraççı
Sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuran veya araçları halka arz edilen tüzel kişi. İzahnamedeki bilgilerden öncelikli olarak sorumludur.
İhraççı rehberi →Lider Aracı Kurum
Halka arza aracılık eden konsorsiyumun başında yer alan, süreci yöneten yetkili aracı kurum. Koşulları oluştuğunda izahname kaynaklı zararlardan kusuru oranında sorumlu olabilir.
Halka arz süreci rehberi →Tahsisli / Nitelikli Yatırımcıya Satış
Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin, belirli kişilere (tahsisli) veya yalnızca nitelikli yatırımcılara satılması. Genellikle izahname yerine ihraç belgesiyle ve muafiyetlerle gerçekleştirilir.
Tahsisli/nitelikli satış rehberi →Kitle Fonlaması (Crowdfunding)
Kurulca faaliyet izni verilen kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan para toplanması. Bu yöntemle toplanan fonlar, izahname veya ihraç belgesi hazırlama yükümlülüğüne tabi değildir.
Kitle fonlaması rehberi →Halka Açık Ortaklık
Halka Açık Ortaklık
Payları halka arz edilmiş olan veya halka arz edilmiş sayılan (pay sahibi sayısı belirli eşiği aşan) anonim ortaklık. Bu statü, ortaklığı Kanun’un kamuyu aydınlatma ve yatırımcı koruma hükümlerine tabi kılar.
Halka açık ortaklık statüsü →Özel Durum Açıklaması
Araçların değerini, fiyatını veya yatırımcı kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmelerin ihraççı tarafından KAP’ta kamuya açıklanması yükümlülüğü.
KAP açıklama rehberi →Örtülü Kazanç Aktarımı
Halka açık ortaklığın kaynaklarının, ilişkili taraflara ortaklık aleyhine ve örtülü biçimde aktarılması. Yasaktır; ihlali hâlinde hukuki, cezai ve idari yaptırımlar uygulanır.
Halka arz & ihraç kümesi →Pay Geri Alımı (Buyback)
Halka açık ortaklığın, Kurulca belirlenen şartlar çerçevesinde kendi paylarını satın alması veya rehin olarak kabul etmesi. İşlem sınırları ve kamuya açıklama esasları Kurulca düzenlenir.
Halka arz & ihraç kümesi →Önemli Nitelikte İşlem
Birleşme, bölünme, tür değiştirme, imtiyaz öngörme gibi yatırımcının kararını değiştirebilecek, ortaklığın yapısına ilişkin temel işlemler. Bu işlemler ağırlaştırılmış genel kurul nisabına ve ayrılma hakkına tabidir.
Halka arz & ihraç kümesi →Ayrılma Hakkı
Önemli nitelikteki bir işleme genel kurulda olumsuz oy verip muhalefet şerhini tutanağa geçirten pay sahibinin, paylarını ortaklığa adil bir bedelle satarak ortaklıktan ayrılabilme hakkı.
Halka açık ortaklık rehberi →Pay Alım Teklifi (Gönüllü)
Bir kişinin, halka açık ortaklığın paylarını satın almak için diğer pay sahiplerine yönelttiği teklif. Gönüllü veya önemli nitelikteki işlemler nedeniyle yapılabilir; usul ve esaslar Kurulca belirlenir.
Halka arz & ihraç kümesi →Zorunlu Pay Alım Teklifi (Çağrı)
Halka açık ortaklıkta yönetim kontrolünü sağlayan pay veya oy haklarının iktisap edilmesi hâlinde, diğer ortakların paylarını satın almak üzere teklif (çağrı) yapılması zorunluluğu.
Halka arz & ihraç kümesi →Kâr Payı (Temettü)
Halka açık ortaklığın dönem kârından, genel kurulca belirlenen kâr dağıtım politikası çerçevesinde pay sahiplerine dağıtılan tutar.
Yatırımcı Okulu →Yatırımcı Koruma
Uygunluk Testi
Yatırımcının, sunulacak ürün ve hizmetin risklerini anlayabilecek bilgi ve tecrübeye sahip olup olmadığını ölçen test. Özellikle kaldıraçlı işlemler gibi karmaşık ürünlerde işlem öncesi uygulanır.
Uygunluk testi rehberi →Yerindelik Testi
Portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığında, önerilen ürün ve stratejinin yatırımcının mali durumu, hedefleri ve risk-getiri tercihlerine uygunluğunu değerlendiren test.
Portföy yöneticiliği rehberi →Çerçeve Sözleşme
Yatırımcı ile yatırım kuruluşu arasındaki ilişkinin genel şartlarını belirleyen, işlemlerden önce yazılı olarak yapılması gereken sözleşme.
Çerçeve sözleşme rehberi →En İyi Gerçekleştirme
Yatırım kuruluşunun, müşteri emirlerini fiyat, maliyet, hız ve gerçekleşme olasılığı gibi ölçütler açısından müşteri lehine en iyi şekilde yerine getirme yükümlülüğü.
En iyi gerçekleştirme rehberi →Portföy Yöneticiliği
Yatırımcının verdiği yetkiye dayanarak, onun adına ve hesabına, belirlenen strateji çerçevesinde portföyün profesyonelce yönetilmesi hizmeti.
Portföy yöneticiliği rehberi →Forex & Kaldıraç
Forex (Kaldıraçlı İşlem)
Döviz, kıymetli maden ve benzeri varlıklar üzerinde kaldıraç kullanılarak yapılan, yüksek riskli türev işlemler. Türkiye’de yalnızca SPK’dan yetki almış kuruluşlarca sunulabilir; izinsiz platformlar hukuka aykırıdır.
Forex ve kaldıraçlı işlemler kümesi →Kaldıraç ve Teminat
Yatırımcının, yatırdığı teminatın (initial margin) katı büyüklüğünde pozisyon açabilmesi. Kaldıraç kazancı da zararı da büyütür; teminat, pozisyonun taşınması için gereken güvence tutarıdır.
Kaldıraçlı işlemler kümesi →Teminat Tamamlama (Margin Call) / Stop-Out
Teminatın belirli seviyeye düşmesi hâlinde ek teminat istenmesi (margin call); teminatın kritik eşiğe inmesiyle açık pozisyonların otomatik kapatılması (stop-out).
Stop-out ve teminat rehberi →Tedrici Tasfiye
Yetkisi kaldırılan veya iflasına karar verilen bir yatırım kuruluşunun, yatırımcı alacaklarının korunması amacıyla YTM eliyle kademeli olarak tasfiye edilmesi süreci.
Tedrici tasfiye rehberi →Chargeback (Ters İbraz)
Kredi/banka kartıyla yapılan bir ödemenin, kart sahibinin bankası aracılığıyla itiraz edilerek geri alınması. İzinsiz forex platformlarında mağdurların başvurabileceği yollardan biridir.
Chargeback ve para iadesi rehberi →Kripto Varlık
Kripto Varlık
6362 sayılı Kanun’a 2024’te (7518 sayılı Kanun ile) eklenen düzenleme kapsamındaki varlıklar. İhraç, alım-satım, saklama ve transfer hizmeti veren platformlar Kurul iznine tabidir.
Kripto varlık hukuku kümesi →Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı (Platform)
Kripto varlıkların alım-satım, ilk satış/dağıtım, takas, transfer ve saklama işlemlerinden bir veya birkaçını gerçekleştiren, Kurulca izin ve yetki verilmesi gereken kuruluş.
İzinsiz kripto platformu cezası →Kripto Varlık Saklama Hizmeti
Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya transfer hakkı sağlayan özel anahtarların (cüzdan) saklanması ve yönetimi hizmeti. Kurul düzenlemelerine tabidir.
Kripto varlık hukuku kümesi →Dava & Süreç
İptal Davası (İdari Yargı)
SPK’nın idari işlemine karşı, işlemin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idare mahkemesinde açılan dava. Süre, kararın ilgilisine tebliğ tarihinden işler; bülten yayım tarihi süre başlangıcı değildir.
İPC’ye itiraz rehberi →Yürütmeyi Durdurma
İdari işleme (ör. SPK idari para cezası) karşı açılan iptal davasında, telafisi güç zararların önlenmesi için işlemin uygulanmasının mahkemece geçici olarak durdurulması. Dava açmak tek başına yürütmeyi durdurmaz; ayrıca talep edilmelidir.
İPC’ye itiraz rehberi →Aracı Kurum Uyuşmazlığı ve Tazminat
Yatırımcı ile aracı kurum arasında; emir gerçekleştirme, saklama, sözleşmeye aykırılık gibi konularda doğan uyuşmazlıklar ve bunların tazmini süreci.
Aracı kurum uyuşmazlık rehberi →Bu sözlükteki tanımlar genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Madde numaraları 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na göredir; mevzuat zamanla değişebileceğinden güncel metin için resmî kaynaklar (mevzuat.gov.tr, spk.gov.tr) esas alınmalıdır.