Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı (m.107/2): Yalan Haber, Söylenti ve 'Menfaat Şartı' Rehberi

Kısa cevap: Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı; sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayan kişilerin işlediği suçtur (6362 m.107/2); cezası üç yıldan beş yıla kadar hapis ile beş bin güne kadar adli para cezasıdır. İşlem bazlı kardeşinden (m.107/1) en kritik farkı şudur: bu bir neticeli suçtur — yalnızca yanıltıcı bilgiyi yaymak yetmez, bu yolla bir menfaat de sağlanmış olmalıdır. Bu rehber, kümemizin genel m.107 rehberini bilgi bazlı fiil özelinde derinleştirir; sosyal medya paylaşımlarının bu suça dönüşme eşiğini ise ayrı rehberimizde ele aldık.

Maddi unsur: hangi davranışlar sayılıyor?

Kanun sınırlı sayıda hareket tanımlar: yalan/yanlış/yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber vermek, yorum yapmak, rapor hazırlamak veya bunları yaymak. Bu davranışlar bir kanaldan diğerine değişebilir — bir bülten, bir analiz raporu, bir haber sitesi, bir sosyal medya paylaşımı ya da bir mesaj grubu. Ortak payda, iletilen içeriğin gerçeğe aykırı veya yanıltıcı olması ve piyasayı etkilemeye elverişli bulunmasıdır. Doğru bilgiye dayanan sıradan bir yorum ya da öngörü, bu tanımın dışındadır.

İki kilit unsur: özel kast + menfaat

Sosyal medya çağının kritik kırılımı

Bilgi bazlı manipülasyonun en görünür sahası bugün sosyal medyadır. Bir pay hakkında dayanaksız "kesin haber", "içeriden duyum" ya da yanıltıcı hedef fiyat paylaşıp ardından pozisyondan çıkmak, tipik bir bilgi bazlı manipülasyon örüntüsüdür. 2026 yaptırım tablomuzda dönemin en yüksek cezalarının önemli bölümünün sosyal medya kaynaklı yönlendirmelerle ilişkili olması tesadüf değildir — ayrıntısı yaptırım istatistikleri sayfamızda. Bu davranışların ayrıca izinsiz yatırım danışmanlığı boyutu da olabilir; sınırı sosyal medya rehberimizde çizdik.

İşlem bazlıyla ilişkisi ve idari boyut

Bir olayda bilgi bazlı ve işlem bazlı fiiller birlikte bulunabilir: önce yanıltıcı bilgi yayıp ardından o payda pozisyon almak, iki fıkrayı da gündeme getirebilir. Ayrıca bir davranış m.107/2'nin suç eşiğine ulaşmasa dahi, VI-104.1 sayılı Tebliğ kapsamında piyasa bozucu eylem olarak idari yaptırıma (m.104) konu olabilir — yani ceza soruşturması açılmaması, "hiçbir sorumluluk yok" anlamına gelmez. Bu iki katmanın nasıl ayrıştığını piyasa bozucu eylem rehberimizde inceledik.

Savunmanın ekseni: amaç ve nedensellik

Bilgi bazlı dosyalarda savunma üç soruda yoğunlaşır: (1) Yayılan içerik gerçekten yanlış/yanıltıcı mıydı, yoksa dönemin bilgisine göre makul bir değerlendirme miydi? (2) Fiil, piyasayı etkileme özel kastıyla mı işlendi? (3) Ortada bir menfaat ve bu menfaatle yayım arasında nedensellik bağı var mı? Bu üç halkadan biri kurulamıyorsa suçun oluşumu tartışmalı hâle gelir. Temsilî bir örnek: bir kişinin, elindeki payı yüksek fiyattan satabilmek için o şirket hakkında gerçeğe aykırı bir "devralma" söylentisini yayması ve satış sonrası fiyatın düşmesi, hem özel kastı hem menfaati hem nedenselliği bir arada taşıması nedeniyle tipik bir m.107/2 tablosudur. Sürecin yargısal işleyişi için ceza yargılaması rehberimize bakın.