Aracı Kurumla Uyuşmazlık: Emir Hataları, Kesintiler ve Tazminat Yolu

Aracı kurumunuzla aranızdaki ilişki bir güven ilişkisidir — ama aynı zamanda kayıt altında yürüyen bir sözleşme ilişkisidir. Uyuşmazlık çıktığında kazanan taraf, çoğu zaman haklı olan değil, kaydı elinde tutan olur. Bu rehber, o kayıtları nasıl toplayacağınızı ve hangi kapıları hangi sırayla çalacağınızı anlatır.

Tipik uyuşmazlık kalıpları

• Emir sorunları: Emrin hiç iletilmemesi, geç iletilmesi ya da talimattan farklı gerçekleşmesi.
• Sistem kesintileri: Kritik piyasa anlarında platformun erişilemez olması ve pozisyon yönetiminin engellenmesi.
• Yetkisiz/uygunsuz işlem iddiaları: Talimatsız işlem veya profile açık biçimde uygun olmayan ürün satışı — bunu ayrı bir rehberde derinleştirdik.
• Teminat ve pozisyon kapama ihtilafları: Kaldıraçlı işlemlerde teminat tamamlama çağrısı ve re'sen kapama uygulamalarının sözleşmeye uygunluğu.

Kademeli yol haritası

Yazılı başvurunuzun kanuni dayanağı

"Kuruma yazılı başvurun" tavsiyesi bir nezaket kuralı değildir; karşı tarafın kanuni yükümlülüğüne dayanır. Yatırım kuruluşları; faaliyetleri nedeniyle oluşabilecek riskleri de dikkate alacak şekilde, sundukları hizmet ve faaliyetlere uygun, yatırımcı hak ve yararlarını gözeten ve bu hizmet ve faaliyetlerden doğan yatırımcı şikâyetlerinin takibi ve sonuçlanmasını sağlamak üzere gerekli iç kontrol birim ve sistemlerini oluşturmakla yükümlüdürler (SPKn m.45/5).

Bu hüküm başvurunuzu iki yönden güçlendirir: şikâyetinizin takip edilmesi ve sonuçlandırılması kurumun yükümlülüğüdür; ayrıca bu yükümlülüğün gereği gibi yerine getirilmemesi, uyuşmazlığın ilerleyen aşamalarında ayrıca dile getirilebilecek bir kusur unsurudur. Başvurunuzda bu maddeye atıf yapmanız, dosyayı baştan doğru zemine oturtur.

Sözleşme ilişkisinin kanuni çerçevesi

Kurumla aranızdaki ilişki serbestçe biçimlendirilebilen bir ilişki değildir. Kanun'da yer alan faaliyet konularına ilişkin olarak yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketleri ile müşterileri arasındaki ilişkiler; yazılı şekilde veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılmasıyla mesafeli olarak ya da Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân veren yöntemlerle kurulacak sözleşmelerle düzenlenir; buna ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir (SPKn m.42/2).

Buradan çıkan pratik sonuç şudur: sözleşmenizin bir nüshası ve kuruluş anındaki kimlik doğrulama izi, uyuşmazlıkta talep edebileceğiniz belgelerdir. "Sözleşme yok" ya da "sadece onay kutusu işaretlediniz" savunması, bu maddenin aradığı çerçeveyi kendiliğinden karşılamaz.

Koruma düzeyiniz: yatırımcı sınıflandırması

Sermaye piyasası mevzuatı tüm yatırımcılara aynı korumayı öngörmez. Kurul, yatırım kuruluşlarının hizmet ve faaliyetlerinin icrası esnasında yatırımcılara sağlanacak korumanın belirlenmesi amacıyla yatırımcıları sınıflandırmaya yetkilidir (SPKn m.45/4). Uygunluk ve yerindelik değerlendirmeleri, bilgilendirme yükümlülüğünün kapsamı ve sunulabilecek ürün yelpazesi bu sınıflandırmaya göre farklılaşır.

Dosyanız bakımından anlamı şudur: hangi sınıfta değerlendirildiğinizi ve bu sınıflandırmanın hangi bilgilere dayandırıldığını sormak, özellikle profilinize uygun olmayan ürün satıldığı iddiasında merkezî bir sorudur. Sınıflandırma kaydı da kurumun tutmak zorunda olduğu belgeler arasındadır.

Hangi zararlar YTM'den istenemez?

Sık karşılaşılan bir yanılgıyı baştan gidermek gerekir: aracı kurumunuzla yaşadığınız her uyuşmazlık Yatırımcı Tazmin Merkezi'nin konusu değildir. YTM kapsamı, kuruluşun nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getirememesi hâliyle sınırlıdır. Buna karşılık yatırımcıların yatırım danışmanlığından veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararları tazmin kapsamında değildir.

Yani "kötü tavsiye verildi", "uygun olmayan ürün satıldı", "emir hatalı gerçekleşti" ya da "sistem kesintisi zarar doğurdu" tipindeki talepler YTM'ye değil, kuruma karşı genel hükümler çerçevesinde yürütülür: sözleşmeye aykırılık ve kusur sorumluluğu zemininde, zarar ve illiyet bağı ortaya konarak. Kurumun kapanması hâlindeki tazmin mekanizmasını ise ayrı bir rehberde ele aldık.

Sözleşmenizi tanıyın

Çerçeve sözleşmeniz; emir iletim kanallarını, kesinti hâllerindeki sorumluluk kayıtlarını ve itiraz sürelerini düzenler. Bu sürelerin bir kısmı kısadır — ekstre ve işlem bildirimlerine itirazın zamanında yapılmaması, sonradan açılacak davada aleyhinize okunabilir. Ekstrelerinizi ay be ay kontrol etme alışkanlığı, en ucuz hukuki sigortanızdır.