Yetkisiz İşlem ve 'Portföyümü Erittiler' İddiası: İspat ve Sorumluluk

"Hesabıma girmişler, benim haberim olmadan işlem yapmışlar." — Bu iddia, aracı kurum uyuşmazlıklarının en ağır ve en ispata aç türüdür. Kazananı, duygular değil kayıtlar belirler: talimat kayıtları, ses kayıtları ve sizin itiraz disiplininiz.

Üç ayrı iddia, üç ayrı dosya

• Talimatsız işlem: Hiç vermediğiniz emirlerin gerçekleştirilmesi — en net ihlal türüdür; mesele, talimatın yokluğunu kayıtlarla göstermektir.
• Profil dışı yönlendirme: Risk profilinize açıkça uygun olmayan ürünlere yönlendirilme iddiası; burada uygunluk/yerindelik değerlendirmeleri ve size yapılan bilgilendirmenin kayıtları konuşur.
• Aşırı işlem (churning) iddiası: Hesabın, komisyon üretmek amacıyla gereksiz yoğunlukta döndürüldüğü iddiası; işlem sıklığı, komisyon/varlık oranı ve işlemlerin iktisadi mantığı üzerinden analiz edilir.

İspatın yapı taşları

İddianızın kanuni dayanağı hangisi?

Üç iddia türünün her biri farklı bir hükme oturur; dilekçenizde doğru maddeye dayanmak, dosyanın çerçevesini baştan belirler.

Talep edebileceğiniz belgeler

İspatın büyük kısmı sizde değil, kurumda duran kayıtlardadır. Bunları istemenizin dayanağı vardır:

Sözleşme ve kimlik doğrulama izi. Yatırım kuruluşları ile müşterileri arasındaki ilişkiler; yazılı şekilde, mesafeli olarak ya da Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân veren yöntemlerle kurulacak sözleşmelerle düzenlenir (SPKn m.42/2). Sözleşmenin bir nüshasını ve hangi yöntemle kurulduğunu isteyin.

Şikâyet dosyanızın akıbeti. Kuruluşlar, hizmet ve faaliyetlerinden doğan yatırımcı şikâyetlerinin takibi ve sonuçlanmasını sağlamak üzere gerekli iç kontrol birim ve sistemlerini oluşturmakla yükümlüdür (SPKn m.45/5). Başvurunuza verilen yanıt kadar, başvurunun nasıl kaydedildiği ve hangi birime aktarıldığı da sorulabilir.

Yatırımcı sınıflandırma kaydınız. Sınıflandırma bir defa yapılıp unutulan bir işlem değildir; hangi bilgilere dayandığı ve güncellenip güncellenmediği belgelenebilir olmalıdır (m.45/4).

Şifre paylaşımı: en zayıf zemin

Yetkisiz işlem iddialarının en sık kırıldığı yer burasıdır. Hesap bilgilerinizi bir temsilciyle ya da üçüncü kişiyle paylaştıysanız, işlemler kuruluşun sisteminde sizin talimatınızmış gibi görünür ve aksini göstermek size düşer.

Bununla birlikte şifre paylaşımı dosyayı otomatik olarak bitirmez. İki nokta ayrıca değerlendirilir: bir başkasının sizin hesabınızı yönetmesi hukuken portföy yöneticiliğidir ve Kurul iznine tabi bir yatırım hizmetidir (SPKn m.37/1-ç); izinsiz yürütülen bu faaliyet ayrı bir hukuka aykırılık doğurur. Ayrıca kuruluşun, hesabınızdaki olağandışı işlem yoğunluğunu kendi iç kontrol sistemiyle fark edip etmediği m.45/5 kapsamında tartışılabilir.

Sürecin kanalları

Yol haritası, ana rehberimizdeki kademeyle aynıdır: kuruma yazılı başvuru → tatmin etmezse Kurul şikâyeti ve/veya borsa uyuşmazlık mekanizması → tazminat davası. Yetkisiz işlemin bir çalışanın kişisel fiilinden kaynaklandığı senaryolarda ceza boyutu (güveni kötüye kullanma vb.) ayrıca gündeme gelebilir; bu boyut, hukuk davasıyla paralel ama ayrı bir usulde yürür.