Teminat Yöneticisi (m.31/B): Teminatlı İhraçlarda Varlıkları Kim Tutar?

"Teminatlı tahvil" ifadesi güven verir — ama teminatın kimde durduğu ve nasıl paraya çevrileceği bilinmezse bu güven boştur. Kanun bu soruyu 2020'de eklenen bir maddeyle cevaplar ve ortaya, yatırımcılar hesabına hareket eden özel bir aktör çıkarır: teminat yöneticisi.

Teminat kime, nasıl geçer?

Kurulca belirlenecek sermaye piyasası araçları, bu araçlardan doğan yükümlülüklerin vadesinde yerine getirilmesini teminen Kurulun uygun göreceği varlıklarla teminat altına alınabilir (SPKn m.31/B-1). Teminata konu varlıkların mülkiyeti; teminaten genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşu niteliğini haiz teminat yöneticisine devredilir veya bu varlıklar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis edilir.

Şeffaflık da sağlanır: teminata konu varlığın teminaten devredildiği hususu, ilgili sicilde beyanlar hanesine kaydedilir. Yani üçüncü kişiler, o varlığın teminat amacıyla devredildiğini sicilden görebilir.

Yetkilendirme: yazılı sözleşme ve ihraçtan önce

Teminat yöneticisi kendiliğinden görev almaz. Teminata konu varlıkların sevk ve idaresinin sağlanması, korunması, muhafazası, hukuki yollara müracaat edilmesi, temerrüt hâlinde teminatın paraya çevrilmesi, satış tutarının yatırımcılar arasında paylaştırılması, artan değerin teminat verene iadesi ve borcun sona ermesiyle varlıkların iadesi dâhil her türlü iş ve muamele için; ihraçtan önce, ihraççı ile yazılı olarak akdedilecek bir teminat yönetim sözleşmesi ile yetkilendirilir (SPKn m.31/B-2).

Kim olduğu da gizli kalmaz: Kurulun onayladığı her teminat yöneticisinin ticaret unvanı, hangi ihraçla ilgili atandığı ve yetkileri, ihraççı tarafından ihraççının merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline ayırt edici şekilde tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan olunur (m.31/B-4).

Teminat yöneticisi; tapu, gemi sicili, araç sicili ve taşınır rehin sicili dâhil olmak üzere özel sicillerde yapılacak rehin, ipotek veya ayni hak tescili ile teminatın tesisi, terkini, fekki ve sona erdirilmesine ilişkin tüm işlemleri kendi adına ve yatırımcılar hesabına yerine getirmeye yetkilidir (m.31/B-3).

Temerrütte: ön şart aranmaz

Bu maddenin pratik gücü buradadır. Temerrüt hâlinde ya da kanun veya sözleşme hükümlerinde öngörülen sebeplerle teminattan alacağın karşılanması söz konusu olduğunda; herhangi bir ihbar veya ihtarda bulunma, süre verme, adli veya idari merciden izin ya da onay alma, teminatın açık artırma ya da başka bir yol ile nakde çevrilmesi gibi herhangi bir ön şartı yerine getirme yükümlülüğü olmaksızın, teminat yöneticisi teminata konu varlıkları satıp bedellerini yatırımcılar arasında paylaştırabilir (SPKn m.31/B-5).

Varlık ayrılığı: yine aynı kalkan

Teminat konusu varlıklar, teminat yöneticisinin malvarlığından ayrıdır ve ayrı izlenir. Bu varlıklar, teminat yöneticisinin borçları nedeniyle — kamu alacakları için olsa dahi — haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz konulamaz (SPKn m.31/B-6).

Bu, fon malvarlığı (m.53), müşteri varlıkları (m.46) ve portföy yönetim şirketi teminatlarında (m.55/4) gördüğümüz kalıbın aynısıdır: belirli bir amaca tahsis edilmiş varlık, o amaç dışına çıkarılamaz.

Sorumluluk hafifletilemez — ve ceza ağırlaştırılmıştır

Kanun iki sert hüküm daha içerir. Birincisi: teminat yöneticisinin sorumluluğunu hafifleten ya da kaldıran anlaşmalar, hüküm veya ifadeler geçersizdir (SPKn m.31/B-8). Sözleşmeye konulacak bir sorumsuzluk kaydı hukuken hükümsüzdür.

İkincisi ve daha ağırı: teminat yöneticisinin teminaten mülkiyeti devredilen varlıkları tasarruf amacı dışında kullanması durumunda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 155'inci maddesinin ikinci fıkrasına göre hükmedilecek ceza beş yıldan az olamaz (m.31/B-10). Yani güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâli için özel bir alt sınır getirilmiştir.

İdari tarafta ise: sermaye piyasası kurumlarının teminat yöneticisi olarak atanması durumunda, ikinci fıkradaki yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmeyenlere Kanun'un 96'ncı maddesinin birinci fıkrası; varlık ayrılığına aykırılık hâlinde ise 92'nci maddenin birinci ve üçüncü fıkraları uygulanır (m.31/B-9).