Önemli Nitelikteki İşlemler (m.23): Ortaklığın Yapısını Değiştiren Kararlar

Bir şirketin günlük kararları ile yapısını değiştiren kararları aynı ağırlıkta değildir. İkincisi, yatırım yaparken kabul ettiğiniz denklemi baştan kurar. Kanun bu nedenle bir üst kategori tanımlar — önemli nitelikteki işlemler — ve bunlara özel karar alma kuralları, oy yasakları ve bir de çıkış kapısı bağlar.

Hangi işlemler bu kapsama girer?

Kanun kategoriyi örnekleyerek tanımlar: halka açık ortaklıkların birleşme, bölünme işlemlerine taraf olması, tür değiştirmesi, imtiyaz öngörmesi veya mevcut imtiyazların kapsam veya konusunu değiştirmesi gibi, yatırımcıların yatırım kararlarının değişmesine yol açacak ortaklığın yapısına ilişkin temel işlemler bu Kanun'un uygulanmasında önemli nitelikte işlem sayılır (SPKn m.23/1).

Tanımın omurgası "gibi" ifadesinden sonra gelen ölçüttür: yatırımcının yatırım kararını değiştirebilecek, ortaklığın yapısına ilişkin temel işlem. Sayılanlar örnektir, liste kapalı değildir.

Sınırı Kurul çizer: Kurul; önemli nitelikteki işlemleri, önemlilik ölçüsü de dâhil olmak üzere, bu nitelikteki işlemlerde bulunulabilmesi veya kararların alınabilmesi için uyulması zorunlu usul ve esasları, halka açık ortaklıkların niteliğine göre belirlemeye yetkilidir. Bu nedenle somut bir işlemin bu kapsama girip girmediği, Kanun'un yanında ilgili Kurul düzenlemesinden teyit edilir.

Karar nisabı ağırlaştırılmıştır

Bu işlemlerin genel kurulda kabul edilebilmesi için sıradan çoğunluk yetmez. Kanun iki kademeli bir nisap kurar (SPKn m.29/6):

Aynı nisap; yeni pay alma haklarının kısıtlanmasına, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna bu yetkinin verilmesine ve sermaye azaltımına ilişkin kararlarda da geçerlidir. Esas sözleşmede açıkça oran belirtilmek suretiyle daha ağır nisaplar öngörülebilir; buna karşılık bu nisapları hafifleten esas sözleşme hükümleri geçersizdir.

Usule uyulmazsa: 30 gün ve iki yaptırım

Kanun, kurallara uyulmadan yapılan işlemler için Kurul'a iki araç verir (SPKn m.23/2). Kurul, birinci fıkra çerçevesinde düzenlenen zorunluluklara uyulmaksızın gerçekleştirilen işlemlerin ortadan kaldırılmasına yönelik Kurul kararının tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde işlem öncesi durumun aynen sağlanmaması hâlinde:

Buradaki mantık dikkat çekicidir: önce eski hâle getirme istenir, otuz günde sağlanmazsa yaptırım devreye girer. Yani Kanun'un ilk tercihi cezalandırmak değil, işlemi geri almaktır.

Pay sahibi için asıl sonuç: ayrılma hakkı

Bu maddenin pay sahibi açısından en somut sonucu başka bir maddede doğar. Önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurul toplantısına katılıp olumsuz oy veren ve bu muhalefeti tutanağa geçirten pay sahipleri, paylarını halka açık ortaklığa satarak ayrılma hakkına sahiptir (SPKn m.24/1).

Yani "önemli nitelikte işlem" nitelendirmesi teknik bir etiket değildir; doğrudan bir çıkış hakkı üretir. Bu nedenle bir genel kurul gündeminde birleşme, bölünme, tür değiştirme veya imtiyaz kalemi gördüğünüzde sorulacak ilk soru şudur: bu işlem önemli nitelikte mi sayılıyor ve bana ayrılma hakkı doğuruyor mu? Ayrılma hakkının koşullarını ve adil bedelin nasıl belirlendiğini ayrı bir rehberde ele aldık.

İki ayrıntı: Kurul görüşü ve bir istisna

Esas sözleşme değişikliği Kurul görüşüne tabidir. Yapısal işlemlerin çoğu esas sözleşme değişikliği gerektirir ve Kanun burada ek bir denetim katmanı kurar: halka açık ortaklıkların esas sözleşmelerinin değiştirilmesi için Kurulun uygun görüşünün alınması zorunludur (SPKn m.33/2). Yani genel kurul kararı tek başına yeterli değildir.

Gayrimenkul yatırım ortaklıkları için bir istisna vardır. Kanun, gayrimenkul yatırım ortaklıklarının azami oranı Kurulca belirlenecek miktardaki varlıklarının toptan satışında, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 408'inci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi ile bu Kanun'un 23'üncü maddesi hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler (SPKn m.49/6). Bu ortaklıklarda belirli bir orana kadar varlık satışı, önemli nitelikteki işlem rejimine tabi olmaz.