Ayrılma Hakkı (m.24): Karara Katılmıyorsanız Ortaklıktan Çıkış

Şirketin yapısını değiştiren bir karara katılmıyorsanız, elinizde iki seçenek vardır: kalıp sonucuna katlanmak ya da çıkmak. Kanun ikinciyi bir hak olarak düzenler ve karşılığında ortaklığa satın alma yükümlülüğü yükler.

Hakkın doğması: üç koşul

Kural açıktır: 23'üncü maddede belirtilen önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurul toplantısına katılıp da olumsuz oy veren ve bu muhalefeti tutanağa geçirten pay sahipleri, paylarını halka açık ortaklığa satarak ayrılma hakkına sahiptir (SPKn m.24/1).

Muhalefet şartının aranmadığı hâller

Kanun, hakkın usulsüzlükle elinizden alınmasını engelleyen bir güvence içerir. Aşağıdaki hâllerde, genel kurul kararlarına muhalif kalma ve muhalefet şerhini tutanağa kaydettirme şartı aranmaksızın ayrılma hakkı doğar (SPKn m.24/2):

Bu hüküm pratikte şu anlama gelir: toplantıya alınmadıysanız, oy kullandırılmadıysanız ya da çağrı ve gündem usulsüzse, "muhalefet şerhi yok" savunması size karşı ileri sürülemez. Bu nedenle çağrı ilanının tarihini, şeklini ve gündem metnini saklamak, ileride hakkınızı korumanın temelidir.

Bedel: "adil bedel" ölçütü

Halka açık ortaklık, ayrılma hakkına konu payları pay sahibinin talebi üzerine, Kurulca belirlenecek esaslara göre adil bir bedel üzerinden satın almakla yükümlüdür (SPKn m.24/1).

Buradaki ölçüt Kanun'da sabit bir formül olarak değil, adil bedel kavramı üzerinden kurulmuştur ve hesaplama esaslarını Kurul belirler: ayrılma hakkının doğmadığı hâller, ortaklığa bu hakkın kullandırılması yükümlülüğünden muafiyet verilmesi, hakkın kullanılması ve adil bedelin hesaplanması Kurulca düzenlenir; Kurul, ortaklıkların niteliğine göre farklı usul ve esaslar belirleyebilir (m.24/3). Payları borsada işlem görmeyen ortaklıklarda satım fiyatının hesaplanması da Kurulca belirlenir (m.24/4).

Hangi paylar için kullanılabilir?

Kanun, hakkın kapsamı bakımından Kurul'a bir yetki tanır: Kurul, halka açık ortaklığın niteliğine göre, ayrılma hakkının ayrılma hakkına konu önemli nitelikteki işlemin kamuya açıklandığı tarihte sahip olunan paylar için kullanılabilmesine ilişkin esasları belirlemeye yetkilidir (SPKn m.24/1).

Yani hakkın, işlem duyurulduktan sonra alınan paylar bakımından sınırlandırılması mümkündür. Haberi duyup pay alarak ayrılma hakkı elde etme ihtimalini kapatan bu düzenleme, hakkı kimin kullanabileceğini belirlerken kritik önemdedir.

Ayrılma hakkı doğuran ikinci hâl: Kanun kapsamından çıkma

Ayrılma hakkı yalnızca önemli nitelikteki işlemlerde doğmaz. Kanun ikinci bir hâl daha öngörür: pay sahibi sayısı sebebiyle halka açık sayılan ortaklıklardan, paylarının borsada işlem görmesini istemeyenler; pay sahibi tam sayısının en az üçte ikisinin olumlu oyu veya toplam oyların dörtte üçü ile alınacak bir genel kurul kararıyla bu Kanun kapsamından çıkabilir. Bu durumda, kapsamdan çıkma kararına olumlu oy kullanmayan pay sahiplerine 24'üncü madde uyarınca ayrılma hakkı tanınır (SPKn m.33/4).

Buradaki eşiğin farkına dikkat edin: koşul "olumsuz oy verip muhalefeti tutanağa geçirtmek" değil, olumlu oy kullanmamaktır. Kapsamdan çıkma, pay sahibinin sermaye piyasası mevzuatından doğan korumalarını topluca etkilediği için Kanun bu hâlde hakkı daha geniş tanımıştır.

Ayrılma hakkı ile satma hakkı aynı şey değildir

Uygulamada en sık karıştırılan iki kurumdur; tetikleyicileri ve muhatapları farklıdır.

Kısacası ayrılma hakkı bir karara, satma hakkı bir pay yoğunlaşmasına bağlıdır. Satma hakkının ayrıntılarını ayrı bir rehberde ele aldık.

Ortaklık payları kime satabilir?

Kanun bir esneklik daha tanır: Kurul, ayrılma talebine konu payların ortaklık tarafından satın alınmasından önce diğer pay sahiplerine veya yatırımcılara önerilmesine ilişkin usul ve esasları düzenleyebilir (SPKn m.24/1).

Bu, ortaklığın kendi paylarını geri alması yerine payların piyasada başka bir alıcıya yönlendirilebileceği anlamına gelir. Ayrılan pay sahibi açısından sonuç aynıdır — bedelini alır — ancak sürecin işleyişi farklılaşabilir.