Pay Alım Teklifi Zorunluluğu (m.25-26): Kontrol El Değiştirdiğinde Çıkış Hakkınız

Bir şirkete yatırım yaparken kimin yönettiğini de hesaba katarsınız. Kontrol el değiştirdiğinde bu denklem değişir — ve Kanun, bu değişimin küçük pay sahibine çıkış imkânı sunmadan gerçekleşmesine izin vermez.

Zorunluluğun kaynağı

Kural şudur: halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisap edilmesi hâlinde, söz konusu payların veya oy haklarının iktisabının kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortakların paylarını satın almak üzere teklif yapılması zorunludur (SPKn m.26/1).

Hakkın sahibi, kontrolün el değiştirdiği açıklandığı tarihte pay sahibi olanlardır. Pay alım teklifinde bulunulmasına ve bu zorunluluktan muafiyete ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. Gönüllü ya da önemli nitelikteki işlemler nedeniyle zorunlu pay alım teklifine ilişkin usul ve esaslar da Kurulca düzenlenir (m.25/1).

"Yönetim kontrolü" ne demek?

Kanun bunu tanıma bağlamıştır (SPKn m.26/2). Yönetim kontrolünün elde edilmesi sayılan hâller:

Bir istisna vardır: imtiyazlı payların mevcudiyeti nedeniyle yönetim kontrolünün elde edilemediği hâller bu madde kapsamında değerlendirilmez. Yani kâğıt üzerinde yüzde elliyi aşsanız bile, mevcut imtiyazlar nedeniyle fiilen kontrol sağlanamıyorsa zorunluluk doğmaz.

Pay sahipliği değişmese bile: özel anlaşmalar

Kanun bir dolanma yolunu kapatır. Ortaklığın pay sahipliğinde herhangi bir değişiklik olmasa bile; 23'üncü maddenin birinci fıkrasında Kurulca belirlenmesi öngörülen usul ve esaslar ile 29'uncu maddenin altıncı fıkrasındaki usul ve esaslara uyulmadan, bazı ortakların kendi aralarında yapacakları özel anlaşmalarla yönetim kontrolünü ele geçirmeleri de bu madde kapsamında değerlendirilir (SPKn m.26/3).

Yani kontrol, pay devri olmadan bir oy sözleşmesi veya benzeri bir düzenlemeyle de el değiştirebilir; bu durumda da pay alım teklifi zorunluluğu gündeme gelir.

Yerine getirilmezse: oy hakları kendiliğinden donar

Yaptırım, sermaye piyasası mevzuatındaki en doğrudan sonuçlardan biridir. Pay alım teklifinde bulunma zorunluluğu doğan gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenlerin sahip olduğu oy hakları, Kurulca belirlenecek süre içinde bu zorunluluğun yerine getirilmemesi hâlinde kendiliğinden donar. Söz konusu paylar, genel kurul toplantı nisabında dikkate alınmaz (SPKn m.26/6).

Yasaklanan teklife dayanan işlemler geçersizdir

Kanun, teklifin kendisinin denetime tabi olduğunu da açıkça belirtir: pay alım teklifinin Kurul tarafından yasaklandığı durumlarda, yasaklanan teklife dayanılarak gerçekleştirilen işlemler geçersizdir (SPKn m.25/2). Burada söz konusu olan iptal edilebilirlik değil, doğrudan geçersizliktir.

Kurul'un zorunluluk getirebileceği iki özel hâl

Kanun, olağan hâllerin dışında Kurul'a takdir yetkisi de tanır (SPKn m.26/4-5):

Ortaklıktan çıkarma ile kesişim

Pay alım teklifi ile ortaklıktan çıkarma rejimi kesişebilir ve mevzuat bu kesişimi ayrıca düzenlemiştir. II-27.3 sayılı Ortaklıktan Çıkarma ve Satma Hakları Tebliği'ne göre, ortaklıktan çıkarma ve satma hakkının doğması ile aynı anda yönetim kontrolünün elde edilmesi hâlinde, pay alım teklifi yükümlülüğünün doğmadığı kabul edilir (Tebliğ m.5/14).

Buna karşılık bu durum küçük ortağı korumasız bırakmaz: aynı Tebliğ, çıkarma ve satma hakkı kullanım bedelinin belirlenmesinde, zorunlu pay alım teklifi düzenlemeleri çerçevesinde hesaplanması gereken fiyatın da karşılaştırmaya dâhil edildiğini ve yüksek olanın esas alındığını öngörür (Tebliğ m.6/2). Yani teklif yükümlülüğü doğmasa da, teklif fiyatı bir taban ölçüt olarak dosyada kalır.