Kurumsal Yönetim İlkeleri ve Bağımsız Üyelik (m.17): Kurul'un Dava Açma Yetkisi

Kurumsal yönetim çoğu zaman "iyi niyetli tavsiyeler" olarak algılanır. Türk sermaye piyasası mevzuatında ise durum farklıdır: Kurul bu ilkelere uyumu zorunlu tutabilir, uyulmazsa resen işlem yapabilir ve hatta dava açabilir. Bu madde, pay sahibinin arkasındaki en güçlü kurumsal desteklerden biridir.

Kurul neyi belirler?

Halka açık ortaklıklarda; kurumsal yönetim ilkeleri ile kurumsal yönetim uyum raporlarının içeriğine, yayımlanmasına, ortaklıkların kurumsal yönetim ilkelerine uyumlarının derecelendirilmesine ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir (SPKn m.17/1).

Kanun burada bir sınır da koyar: Kurul bu yetkilerini, halka açık şirketler arasında haksız rekabet ile sonuçlanmayacak şekilde ve eşit koşullardaki şirketlere eşit kuralların uygulanması prensibini göz önünde bulundurarak kullanır. Yani düzenleme yetkisi geniştir ama keyfî değildir.

Kurul'un elindeki araçlar: uyumu sağlamak için dört yetki

İkinci fıkra, mevzuattaki en geniş idari yetki kataloglarından biridir. Kurul; payları borsada işlem gören halka açık ortaklıkların niteliklerine göre, kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uymalarını zorunlu tutmaya ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir (SPKn m.17/2). Uyulmazsa devreye giren araçlar şunlardır:

İlişkili taraf işlemleri: onay zinciri

Maddenin üçüncü fıkrası, pay sahibini doğrudan koruyan usul kuralını içerir. Halka açık ortaklıkların, ilişkili tarafları ile gerçekleştirecekleri Kurulca belirlenecek nitelikteki işlemlere başlamadan önce, yapılacak işlemin esaslarını belirleyen bir yönetim kurulu kararı almaları zorunludur. Bu kararın uygulanabilmesi için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır (SPKn m.17/3).

Bağımsız üyelerin çoğunluğu onaylamazsa süreç durmaz, kamuya açılır: durum işleme ilişkin yeterli bilgiyi içerecek şekilde kamuya duyurulur ve işlem genel kurul onayına sunulur. O toplantıda işlemin tarafları ve bunlarla ilişkili kişiler oy kullanamaz; toplantı nisabı aranmaz, oy hakkı bulunanların basit çoğunluğu ile karar alınır.

Yaptırım tek cümledir: bu esaslara uygun olarak alınmayan yönetim kurulu ve genel kurul kararları geçerli sayılmaz.

Bağımsızlık bir sıfat değil, bir şartlar kümesidir

"Bağımsız yönetim kurulu üyesi" ifadesi, yönetim kurulunda oturan kişinin kendini öyle tanımlamasıyla kazanılmaz. Kanun, bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esasların Kurulca belirleneceğini düzenler (SPKn m.17/1); bu esaslar Kurul'un kurumsal yönetim düzenlemelerinde ayrıntılı olarak sayılmıştır ve ortaklıkla, hâkim ortakla veya yönetimle belirli ilişkileri bulunan kişilerin bağımsız üye olamamasını içerir.

Bunun pratik sonucu şudur: şartları taşımayan bir kişinin bağımsız üye olarak seçilmesi, yalnızca bir kurumsal yönetim kusuru değil, idari yaptırıma konu olabilecek bir aykırılıktır. Kurul'un haftalık bültenlerinde, kurumsal yönetim düzenlemelerine aykırı bağımsız üye seçimi nedeniyle idari para cezası uygulanan kararlara rastlanır.

Kapsam: sadece halka açık ortaklıklar değil

Bu rejim yalnızca ihraççılarla sınırlı değildir. Kurumsal yönetim ilkelerine ilişkin olarak 17'nci maddenin birinci ve ikinci fıkraları sermaye piyasası kurumlarına kıyasen uygulanır (SPKn m.36/2). Kanun'un 35'inci maddesinde sayılan sermaye piyasası kurumları arasında yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, bağımsız denetim ve değerleme kuruluşları gibi yapılar bulunur.

Halka açık bankalar bakımından ise özel bir usul vardır: bu maddenin halka açık bankalar hakkında uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşü alınmak suretiyle belirlenir (m.17/5).