Portföy Yönetim Şirketi (m.55): Kuruluş, İzin ve Yükümlülükler

Bir yatırım fonunun arkasında her zaman bir portföy yönetim şirketi vardır. Fon tüzel kişi olmadığı için, kuran da yöneten de temsil eden de bu şirkettir. Dolayısıyla fona ilişkin her soru er ya da geç şuraya gelir: bu şirket hangi şartlarda kuruldu ve neyle yükümlü?

Tanım ve izin: ana faaliyet konusu bellidir

Kanun şirketi dar bir çerçeveye oturtur: portföy yönetim şirketi, ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan anonim ortaklıktır. Kurulması ve faaliyete geçmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur (SPKn m.55/1).

Süre de yazılıdır: kuruluş başvuruları, gerekli belgelerin Kurula eksiksiz olarak sunulmasından itibaren altı ay içinde karara bağlanır ve sonuç ilgililere bildirilir. Karşılaştırma için: yatırım fonunun kendisinin kuruluş başvurusu iki ayda karara bağlanır (m.52/2). Şirketin kurulması, fonun kurulmasından daha uzun ve daha ağır bir süreçtir.

Şartlar başka maddelerden ödünç alınır

Kanun burada tekrar yazmak yerine aracı kurumlara ilişkin hükümlere yollama yapar. Portföy yönetim şirketlerinin (SPKn m.55/2):

Ayrıca dönüşüm işlemleri ile esas sözleşme değişikliklerinde Kurulun uygun görüşünün alınması zorunludur (m.55/5).

Saklama zorunluluğu şirketi de bağlar

Portföy yönetim şirketlerinin hizmet verdiği kişi ve kuruluşların portföylerinde yer alan saklamaya konu olabilecek varlıklar, Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde portföy saklama hizmeti veren kuruluşlar nezdinde saklanır (SPKn m.55/3). Yani varlıklar şirketin kendi bünyesinde tutulmaz; yöneten ile saklayan ayrılığı burada da geçerlidir.

Şirketin yatırdığı teminatlar da korumalıdır

Kurul; şirketin ortaklarına, pay devirlerine, asgari sermayesine ve sermaye yeterliliğine, yatırım fonu kurma ve yönetmesine, ana faaliyet konusunun yanı sıra yapabileceği portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerine ve teminat yatırma zorunluluklarına ilişkin usul ve esasları belirler (SPKn m.55/4).

Aynı fıkra, yatırılan teminatlara güçlü bir koruma tanır: portföy yönetim şirketleri tarafından yatırılan teminatlar rehnedilemez, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, kullanılma amaçları dışında tasarruf edilemez, üçüncü kişilere devredilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.

Bu bir "sermaye piyasası kurumu"dur — ek yükümlülükler doğar

Kanun, sermaye piyasası kurumlarını 35'inci maddede tek tek sayar. Bu listede kolektif yatırım kuruluşları (yani yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları) ile portföy yönetim şirketleri ayrı bentler hâlinde yer alır. Bu sınıflandırma yalnızca terminolojik değildir; iki somut yükümlülük doğurur (SPKn m.36):

Tek cümlelik yükümlülük: çıkar gözetme

Maddenin son fıkrası kısa ama belirleyicidir: portföy yönetim şirketleri, faaliyetlerini yürütürken yönetimlerindeki fonların, katılma payı sahiplerinin ve diğer müşterilerinin çıkarlarını gözetmekle yükümlüdürler (SPKn m.55/6).

Bu hüküm, bir uyuşmazlıkta soyut bir iyi niyet temennisi değil, somut bir ölçüt olarak kullanılır. Bir işlemin fonun mu yoksa şirketin mi menfaatine yapıldığı tartışıldığında, dayanılacak metin budur. Fon iç tüzüğüne biçimsel olarak uygun bir işlem dahi, katılma payı sahiplerinin çıkarına aykırı olduğu ortaya konabiliyorsa bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir.

Şirket ile katılma payı sahipleri arasındaki ilişkiye, boşluk hâlinde Türk Borçlar Kanunu'nun vekâlete ilişkin hükümlerinin kıyasen uygulanacağı (SPKn m.52/4) birlikte okunduğunda tablo netleşir: buradaki ilişki, özen ve sadakat borcu taşıyan bir güven ilişkisidir.