Türkiye'de Kripto Varlık Hukuku: 2024 Sonrası Yeni Rejim Rehberi

Türkiye'de kripto varlık alanı uzun süre düzenleyici boşlukta kaldı; 2024'te 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na eklenen hükümlerle (35/B ve devamı) tablo değişti. Artık ortada tanımları, izin rejimi ve yaptırımlarıyla bir kripto varlık hukuku var — ve bu rejimi bilmek, hem yatırımcı hem sektör için mecburiyet.

Yeni rejimin omurgası

Değişikliğin çekirdeği üç kavramda toplanır. Kripto varlık, dağıtık defter veya benzeri teknolojiyle oluşturulup dijital olarak saklanan ve devredilebilen gayri maddi varlıklar olarak tanımlanır. Kripto varlık hizmet sağlayıcı (KVHS) — alım satım platformları, saklama kuruluşları ve düzenlemede sayılan diğer hizmetleri sunanlar — artık Kurul izniyle faaliyet gösterebilir. Ve izinsiz faaliyet, sermaye piyasasındaki muadili gibi ağır yaptırım rejimine bağlanmıştır.

Platformlar için ne değişti?

Platformlar; kuruluş, ortaklar, sermaye ve organizasyon yönünden Kurul standartlarına tabi hâle geldi. Müşteri nakit ve kripto varlıklarının platformun malvarlığından ayrıştırılması, işleyişe dair kuralların yazılı hâle gelmesi ve listeleme (işleme açma) süreçlerinin prosedüre bağlanması rejimin ana taşıyıcılarıdır. Geçiş döneminde faaliyette olup Kurul'a başvuranların listeleri SPK'nın resmî sitesinde duyurulmaktadır — bir platformun hukuki durumunu kontrol etmenin doğru adresi platformun kendi beyanı değil, bu resmî listelerdir.

Yatırımcı için pratik sonuçlar

• Muhatap denetlenebilir hâle geldi: İzin rejimi, uyuşmazlıkta karşınızda kayıtlı ve yükümlülükleri tanımlı bir kuruluş bulmanız demektir.
• MASAK katmanı: Platformlar suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi mevzuatı kapsamında yükümlüdür; kimlik doğrulama ve şüpheli işlem bildirimleri bu çerçevede işler.
• Ödeme aracı değil: Kripto varlıkların ödemelerde kullanımına ilişkin Merkez Bankası düzenlemesindeki sınırlar ayrıca yürürlüktedir; rejim, kripto varlığı yatırım/varlık düzleminde ele alır.
• Koruma sınırlı: Düzenleme, fiyat riskini ortadan kaldırmaz ve kripto varlıklar mevduat benzeri bir güvenceye bağlanmış değildir. Rejim oyunun kurallarını koyar; kazancı garanti etmez.

Rejimin yasal çerçevesi

Değişikliği yapan metin, 7518 sayılı Kanundur; 2 Temmuz 2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun üç katmanda çalışır:

İkincil mevzuat da tamamlanmıştır: III-35/B.1 sayılı Kuruluş ve Faaliyet Esasları Tebliği ile III-35/B.2 sayılı Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Tebliği yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

İzin almanın şartları: TÜBİTAK eşiği

Bu rejimi diğer sermaye piyasası izinlerinden ayıran teknik bir şart vardır. Kripto varlık hizmet sağlayıcıların kuruluşuna ve/veya faaliyete başlamasına izin verilebilmesi için, bilgi sistemleri ve teknolojik altyapıları konusunda TÜBİTAK'ın belirleyeceği kriterlere uygunluk aranır (SPKn m.35/B-2). Yani izin yalnızca mali ve idari bir denetim değil, aynı zamanda teknik bir sertifikasyondur.

Ortaklar ve yöneticiler bakımından da sıkı şartlar konmuştur (m.35/B-3): müflis olmamak, konkordato ilan etmemiş olmak; zimmet, irtikâp, rüşvet, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlar ile aklama ve terörizmin finansmanı suçlarından hükümlü bulunmamak; Kanun'un 101/1-(a) maddesi uyarınca işlem yasaklı olmamak; gerekli mali güce, dürüstlük ve itibara sahip olmak ve ortaklık yapısının şeffaf ve açık olması. Bu şartlar, yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetim kurulu üyeleri bakımından da aranır.

Kanun neyi kapsamıyor?

Rejimin sınırlarını bilmek, kapsamını bilmek kadar önemlidir; çünkü koruma da sorumluluk da bu sınıra göre şekillenir.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, Kanun'da atıf yapılan hükümler dışında Kanun'un diğer hükümlerine tabi değildir (m.35/B-5). Ayrıca m.35/B-6'da tarif edilen nitelikteki kripto varlıklar ile m.35/C-2 esasları dâhilinde platformlarda işlem gören kripto varlıklar dışındaki kripto varlıklara bu Kanun uygulanmaz (m.35/B-8). Bir kripto varlığın teknolojik özelliklerinin uygun görülmesi ve satış ya da dağıtımına izin verilmesi ise kamuca tekeffülü anlamına gelmez (m.35/B-6).

İki teknik istisna daha: kripto varlıklarla yapılan her türlü işlemde Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat hükümleri saklıdır (m.35/B-9); kripto varlıkları konu edinen rehin sözleşmelerine Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu uygulanmaz (m.35/B-10).

Az bilinen kapı: sermaye piyasası aracının kripto olarak ihracı

Aynı değişiklik paketi, Kanun'un kaydileştirme maddesini de genişletmiştir. Kurul artık; sermaye piyasası araçlarının MKK tarafından kayden izlenmesi yerine, kripto varlık olarak ihracına ve bunların oluşturulup saklandıkları elektronik ortamda kayden izlenmesine ilişkin esaslar belirleyebilir (SPKn m.13/1). Bu hâlde hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ve devri bakımından o elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınır; Kurul bu ortam ile MKK sistemi arasında entegrasyon zorunluluğu getirebilir.

Yani mevzuat, kripto varlığı yalnızca düzenlenecek bir yatırım nesnesi olarak değil, aynı zamanda sermaye piyasası aracının taşıyıcısı olabilecek bir teknoloji olarak da tanımıştır.

Uyuşmazlık çıkarsa

Yeni rejim, platformlarla yaşanan sorunlarda başvurulacak zemin ve muhatapları netleştirdi. Para çekememe, hesap kilitleme ve dolandırıcılık senaryolarını bu kümenin diğer rehberlerinde adım adım ele aldık; yurt dışı platform riski için ayrı bir pusula hazırladık.