Kayıtlı Sermaye Sistemi (m.18): Yönetim Kurulunun Sermaye Artırma Yetkisi

Halka açık ortaklıkların çoğu kayıtlı sermaye sistemindedir. Bu sistemde sermaye artırımı için her seferinde genel kurul toplamak gerekmez; yönetim kurulu, esas sözleşmedeki tavana kadar tek başına karar alabilir. Pay sahibi açısından bu, hem hız hem de risk demektir.

Sisteme giriş: Kurul izni

Halka açık ortaklıklar ile paylarını halka arz etmek üzere Kurula başvurmuş olan ortaklıklar, Kuruldan izin almak şartıyla kayıtlı sermaye sistemini kabul edebilirler. Daha önce 6102 sayılı Kanun uyarınca bu sisteme geçmiş olan ortaklıklar için ise ayrıca Kurul izni aranmaz (SPKn m.18/1).

Sisteme geçme, sistemden çıkma, Kurulca çıkarılma ve şarta bağlı sermaye artırımı usul ve esasları Kurulca belirlenir (m.18/10). Yani sistemde kalmak da bir denetime tabidir.

Yetkinin kapsamı ve beş yıllık sınır

Sistemin özü şudur: yönetim kurulu, 6102 sayılı Kanun'un esas sermayenin artırılmasına ilişkin hükümlerine bağlı kalmaksızın, esas sözleşmelerinde tespit edilen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırmaya yetkilidir (SPKn m.18/2).

Ancak yetki süresizdir denemez: bu yetki genel kurul tarafından en çok beş yıl süre ile verilebilir ve süresi azami beş yıllık dönemler itibarıyla genel kurul kararıyla uzatılabilir. Yani yönetim kurulunun elindeki yetkinin bir son kullanma tarihi vardır ve yenilenmesi genel kurulun onayına bağlıdır.

Bir işleyiş kuralı daha vardır: kayıtlı sermaye sisteminde, çıkarılan paylar tamamen satılarak bedelleri ödenmedikçe veya satılamayan paylar iptal edilmedikçe yeni pay çıkarılamaz (m.18/3). Bu, üst üste tamamlanmamış artırımlarla sermaye yapısının belirsizleşmesini engeller.

Pay sahibini ilgilendiren üç kritik yetki

Yönetim kurulu her konuda serbest değildir. Üç konuda karar alabilmesi için esas sözleşme ile ayrıca yetkili kılınması şarttır (SPKn m.18/5):

Kanun ayrıca bir eşitlik kaydı koyar: yeni pay alma hakkını kısıtlama yetkisi, pay sahipleri arasında eşitsizliğe yol açacak şekilde kullanılamaz. Halka açık ortaklıklar bakımından 6102 sayılı Kanun'un 461'inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları uygulanmaz.

İmtiyazlı pay sahipleri özel kurulu

Mevcut imtiyaz sahipleri için ayrı bir güvence vardır: imtiyazlı payların varlığı hâlinde bu madde kapsamında yapılacak esas sözleşme değişikliğine ilişkin genel kurul kararları, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunca 6102 sayılı Kanun'un 454'üncü maddesindeki esaslara göre onaylanır.

Bunun bir istisnası vardır ve pratikte önemlidir: ortaklıkların kayıtlı sermaye tavanı dâhilindeki sermaye artırımlarında ayrıca imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu kararı aranmaz (SPKn m.18/4).

Karara itiraz: 30 günlük iptal davası

Sistemin dengesi buradadır. Yönetim kurulunun bu maddedeki esaslar çerçevesinde aldığı kararlar aleyhine; 6102 sayılı Kanun'un genel kurul kararlarının iptaline ilişkin hükümleri çerçevesinde, yönetim kurulu üyeleri veya hakları ihlal edilen pay sahipleri, kararın ilanından itibaren otuz gün içinde ortaklık merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde iptal davası açabilirler (SPKn m.18/6).

Üç unsuru not edin: davacı çevresi hakları ihlal edilen pay sahipleridir; süre ilandan işler, tebliğden değil; ve süre otuz gündür. Aynı dava yolu, kâr payı avansı kararları bakımından da uygulanır (m.20/2).

Şeffaflık tarafı da düzenlenmiştir: esas sözleşme ile tanınan yetki çerçevesinde yönetim kurulunca alınan kararlar Kurulca belirlenecek şekilde kamuya duyurulur (m.18/8). Artırım tamamlandığında ise, çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşme maddesinin yeni şekli yönetim kurulunca tescil ve ilan ettirilir (m.18/7).

Artırımın fiyat tarafı

Sermaye artırımında payların hangi fiyattan çıkarılacağı da başıboş değildir. İhraç olunan payların bedellerinin tamamen ve nakden ödenmesi şarttır; Kurul, satış süresi içinde satılamayan payların tamamının satın alınacağının ve bedellerinin ödeneceğinin ortaklığa karşı taahhüt edilmesini isteyebilir (SPKn m.12/1).

Fiyat konusunda Kurul iki yönlü yetkilidir (m.12/2). Payların piyasa fiyatı veya defter değeri nominal değerin üzerindeyse, Kurul payların primli fiyattan satılmasını ve yeni pay alma haklarının primli fiyattan kullanılmasını isteyebilir. Tersi durumda — piyasa fiyatı veya defter değeri nominal değerin altındaysa — Kurul, payların nominal değerin altında bir fiyatla ihraç edilmesine izin verebilir.

Bir usul kolaylığı da vardır: sermaye artırımı nedeniyle Kurula yapılan başvurularda Kurulda geçen inceleme süresi, 6102 sayılı Kanun'un 456'ncı maddesindeki sermayenin tescil edilmesine ilişkin sürenin hesaplanmasında dikkate alınmaz (m.12/5).