Kanun Kapsamından Çıkma ve Muafiyetler (m.33): Korumanız Ne Zaman Sona Erer?

Sermaye piyasası mevzuatının size sağladığı korumalar — kamuyu aydınlatma, kurumsal yönetim, ayrılma hakkı — ortaklığın Kanun kapsamında olmasına bağlıdır. Peki bu kapsam nasıl sona erer ve sona erdiğinde elinizde ne kalır? Cevap, Kanun'un "diğer ortak hükümler" başlıklı 33'üncü maddesindedir.

Önce giriş: on iş günlük bildirim

Kapsamdan çıkmayı konuşmadan önce kapsama girişi hatırlamak gerekir. Ortaklıklar; sermaye piyasası araçlarının herhangi bir şekilde halka satıldığını veya halka açık ortaklık statüsünün kazanıldığını öğrendikleri tarihten itibaren on iş günü içinde Kurula bildirmek zorundadırlar (SPKn m.33/1).

Bu, statünün iradi olmadığını gösterir: halka açık ortaklık statüsü belirli şartlar gerçekleştiğinde kendiliğinden kazanılır; şirketin yapması gereken, durumu bildirmektir.

Kapsam içindeyken de bir denetim katmanı vardır: halka açık ortaklıkların esas sözleşmelerinin değiştirilmesi için Kurulun uygun görüşünün alınması zorunludur (m.33/2).

Kapsamdan çıkma: iki alternatif nisap

Asıl mekanizma dördüncü fıkradadır ve yalnızca belirli bir gruba açıktır: pay sahibi sayısı sebebiyle halka açık sayılan ortaklıklardan, 16'ncı madde uyarınca paylarının borsada işlem görmesini istemeyenler Kanun kapsamından çıkabilir (SPKn m.33/4).

Karar nisabı ağırdır ve iki alternatiften biri sağlanmalıdır:

Birinci alternatif dikkat çekicidir: sermaye değil, pay sahibi tam sayısı esas alınır. Yani küçük pay sahiplerinin sayısal ağırlığı burada doğrudan hesaba katılır — büyük ortağın tek başına karar alması zorlaştırılmıştır.

Çıkışın bedeli: ayrılma hakkı

Kanun, kapsamdan çıkmayı serbest bırakmaz; karşılığında bir çıkış hakkı kurar. Bu durumda, Kanun kapsamından çıkma kararına olumlu oy kullanmayan pay sahiplerine 24'üncü madde uyarınca ayrılma hakkı tanınır (SPKn m.33/4).

Resen çıkarma ve pay alım teklifi

Çıkış her zaman ortaklığın tercihiyle olmaz. Kanun'un 16'ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Kurulca resen halka açık ortaklık statüsünden çıkarılacak ortaklıkların hâkim ortaklarına, diğer paylar için pay alım teklifinde bulunma zorunluluğu getirilebilir; buna ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir (SPKn m.33/4).

Yani statüden resen çıkarılma hâlinde de küçük pay sahibinin elinde bir çıkış imkânı bulunabilir — bu kez ortaklığa değil, hâkim ortağa karşı.

Resen çıkarmayı tetikleyen kural: iki yıl

Kurul'un resen harekete geçmesi keyfî değildir; arkasında somut bir yükümlülük vardır. Payları borsada işlem görmeyen anonim ortaklıklar, halka açık ortaklık statüsünü kazandıktan sonra en geç iki yıl içinde paylarının işlem görmesi için borsaya başvurmak zorundadırlar (SPKn m.16/2).

Aksi durumda ne olur? Kurul; bu payların borsada işlem görmesi veya ortaklığın halka açık ortaklık statüsünden çıkarılması için, ortaklığın talebini aramaksızın gerekli kararları alır. Yani iki yıllık süre dolduğunda inisiyatif ortaklıktan çıkar ve Kurul'a geçer.

Muafiyet: kapsamda kalıp yükümlülükten çıkmak

Kanun, "ya hep ya hiç" kurmaz; ara bir kategori de tanır. Kurul; bu Kanun kapsamına giren ihraçları, ihracın büyüklüğü, yönelik olduğu yatırımcılar, verilen garantiler, ihraç ve ihraççıyla ilgili sunulan bilgiler, araçların borsada işlem görmesi ya da satış yöntemi gibi nitelik ve şartları göz önünde bulundurarak, bu Kanun'dan kaynaklanan yükümlülüklerden kısmen veya tamamen muaf tutabilir (SPKn m.33/3).

İhraççılar ve halka açık ortaklıklar bakımından da benzer bir yetki vardır: 16'ncı maddedeki sayıdan daha fazla ortağa sahip olsalar dahi; bilanço ve sermaye büyüklüğü, faaliyetlerin devamlılığı, ortak olmanın belirli özellikleri taşıyan kişilerle sınırlı tutulması, sermayenin ortaklar arasındaki dağılımı gibi şartların varlığı hâlinde, resen veya talep üzerine yükümlülüklerden kısmen veya tamamen muaf tutulabilecekleri gibi tamamen bu Kanun kapsamından da çıkarılabilirler (m.33/5).