Halka Açık Ortaklıkta Kâr Payı Hakkı (m.19): Sıra, Eşitlik ve Bağış Sınırı

Kâr payı, pay sahibinin en somut mali hakkıdır — ama bu hak "şirket isterse dağıtır" belirsizliğine bırakılmamıştır. Kanun'un 19'uncu maddesi, dağıtımın sırasını, eşitliğini ve sınırlarını çizer. Bu rehber o çerçeveyi anlatır; temettünün ne olduğu ve nasıl alındığı konusunu Yatırımcı Okulu'ndaki rehberimizde ele aldık.

Dağıtım bir politikaya bağlıdır

Kural şudur: halka açık ortaklıklar, kârlarını genel kurulları tarafından belirlenecek kâr dağıtım politikaları çerçevesinde ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak dağıtırlar (SPKn m.19/1). Yani dağıtım yönetim kurulunun yıllık keyfî tercihi değil, genel kurulca belirlenmiş bir politikanın uygulanmasıdır.

Kurul ayrıca, halka açık ortaklıkların kâr dağıtım politikalarına ilişkin olarak benzer nitelikteki ortaklıklar bazında farklı esaslar belirleyebilir. Bu nedenle bir ortaklığın kâr dağıtım politikası, hem kendi genel kurul kararından hem de Kurul'un o ortaklık grubuna ilişkin düzenlemesinden okunur.

Sıra kuralı: pay sahibi önce gelir

Maddenin en işlevsel hükmü budur ve bir öncelik zinciri kurar. Kanunen ayrılması gereken yedek akçeler ile esas sözleşmede pay sahipleri için belirlenen kâr payı ayrılmadıkça (SPKn m.19/2):

Dahası: belirlenen kâr payı ödenmedikçe bu kişilere kârdan pay dağıtılamaz. Yani karar aşamasında da ödeme aşamasında da pay sahibi öndedir.

Eşitlik: payı ne zaman aldığınız fark etmez

Klasik ticaret hukukunda kâr payının payın iktisap tarihine göre oranlanması tartışılabilir. Kanun bu tartışmayı halka açık ortaklıklar için kapatır: kâr payı, dağıtım tarihi itibarıyla mevcut payların tümüne, bunların ihraç ve iktisap tarihleri dikkate alınmaksızın eşit olarak dağıtılır (SPKn m.19/3).

Aynı ilke bedelsiz paylarda da geçerlidir: halka açık ortaklıkların sermaye artırımlarında bedelsiz paylar artırım tarihindeki mevcut paylara dağıtılır (m.19/4). Dağıtım gününde pay sahibiyseniz, payınızı ne zaman aldığınızın bir önemi yoktur.

Bağış: esas sözleşme şartı ve matraha ekleme

Şirketin bağış yapması masum bir kurumsal sosyal sorumluluk tercihi gibi görünse de, dağıtılabilir kârı doğrudan etkiler. Kanun bu nedenle üç kademeli bir kontrol kurar (SPKn m.19/5):

Üçüncü kural özellikle önemlidir: bağış yapılarak dağıtılabilir kâr küçültülemez. Bağış tutarı, dağıtılabilir kâr hesaplanırken geri eklenir; böylece kâr payı hakkı bağış yoluyla aşındırılamaz.

Dağıtım yapılmıyorsa: gündeme müdahale araçları

Kâr payı beklentisi karşılanmadığında pay sahibinin elinde yalnızca muhalefet şerhi yoktur. Kanun, halka açık ortaklıkların genel kurulları bakımından iki özel araç tanır.

Kurul'un gündeme müdahalesi. Halka açık ortaklıkların genel kurullarında, gündeme bağlılık ilkesine uyulmaksızın, Kurulun görüşülmesini veya ortaklara duyurulmasını istediği hususların genel kurul gündemine alınması zorunludur (SPKn m.29/4). Yani gündem, yönetim kurulunun tekelinde değildir.

Azlığın karar taslağı sunma hakkı. Türk Ticaret Kanunu'nun 411'inci maddesinde azlığa tanınmış gündeme madde ekletme hakkı, halka açık ortaklıklarda gündem maddelerine ilişkin karar taslaklarının görüşmeye sunulmasını da kapsar (SPKn m.29/5).

Yatırım ortaklıklarında kâr dağıtımı

Bir yatırım ortaklığının pay sahibiyseniz, kâr dağıtımı yalnızca bu maddeye değil, Kurul'un o ortaklık türü için belirlediği esaslara da tabidir: yatırım ortaklıklarının kâr dağıtımına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir (SPKn m.48/2). Bu nedenle ilgili tebliğ ile esas sözleşmenin birlikte okunması gerekir.