Piyasa Bozucu Eylemler (m.104): Suç Değil Ama Cezasız da Değil

Her sorunlu piyasa davranışı ceza mahkemesine gitmez — gitmemesi, yaptırımsız kalacağı anlamına da gelmez. 6362 sayılı Kanun'un 104. maddesi, suç oluşturmayan ama makul ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, piyasanın güvenilir ve düzenli işleyişini bozan eylemler için idari para cezası rejimi kurar.

m.107 ile m.104 arasındaki çizgi

İkisi de piyasanın dürüst işleyişini korur; fark, yaptırımın türündedir. m.107 suç tanımlar ve ceza yargılamasına konu olur; m.104 ise kabahat düzlemindedir ve Kurul'un idari para cezasıyla sonuçlanır. Aynı inceleme dosyasında iki rejimin birlikte anılması — hangi eşiğin aşıldığının henüz netleşmediği aşamalarda — uygulamada olağandır; Kurul'un tedbir kararlarında "107/1 veya 104" ifadesini bu yüzden görürsünüz.

Hangi davranışlar bu alana girer?

Çerçeveyi Kurul'un VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği çizer. Tipik örnek kümeleri: emir iptalleri ve fiyat kademelerini meşgul etme gibi emir davranışı kalıpları; açılış-kapanış gibi hassas seanslarda fiyatı etkilemeye dönük yoğunlaşmalar; içsel bilginin açıklanmasından önceki hassas dönemde bilgiye vakıf kişilerin işlemleri; ve yanıltıcı nitelikte içerik yayma biçimleri. Ortak payda şudur: davranışın, savunulabilir bir yatırım mantığıyla açıklanamaması.

Süreç ve yaptırım

İnceleme, gözetim işaretleri ve işlem kayıtları üzerinden yürür; sonuç idari para cezasıysa karar ilgilisine tebliğ edilir ve haftalık bültende duyurulur. Cezanın muhatabı için kritik takvim tebliğle başlar: 60 gün içinde, yürütmeyi durdurma talepli iptal davası yolu açıktır. Usulün tamamını İPC İtiraz rehberimizde adım adım anlattık.

Savunmada ana hat

• Ekonomik gerekçe: m.104'ün kalbi "makul gerekçeyle açıklanamama" ölçütüdür; işlemlerin arkasındaki stratejinin kayıtlarla ortaya konması savunmanın omurgasıdır.
• Kalıp mı, tesadüf mü: İsnat edilen davranışın sistematik bir kalıp mı yoksa piyasa koşullarının ürünü mü olduğu, veriyle test edilmelidir.
• Oran ve ölçü: Cezanın hesaplanma biçimi ve fiille orantısı, iptal davasının bağımsız bir tartışma başlığıdır.