Ana Sayfa / Aracı Kurum & Tazminat / Kredili Menkul Kıymet İşlemleri ve Teminat

Kredili Menkul Kıymet İşlemleri ve Teminat: Özkaynak, Teminat Tamamlama ve Resen Satış

SPK Hukuku — Hukuk MasasıYayın: 03.07.202611 dk okumaKaynak: Mevzuat Rehberi 2026

Kısa cevap: Kredili menkul kıymet işleminde, portföyünüzdeki menkul kıymetler teminat gösterilerek, kredili işleme konu paylardan daha fazla alım yapmanıza imkân tanınır; bunun için ayrı bir "kredi hesabı" açılır ve kredili işlemlere özel bir çerçeve sözleşme imzalanır. İşlem boyunca korunması gereken bir asgari (sürdürme) özkaynak oranı vardır; bu oranın altına düşülürse aracı kurum size teminat tamamlama çağrısı yapar, siz belirlenen sürede tamamlamazsanız kurum resen satış yaparak pozisyonu kapatabilir. Özkaynak oranları Kurulca belirlenir ve Haftalık Bültende ilan edilir. Bu rehber, kaldıracın bu türünün mekanizmasını ve risklerini anlatır — 2026 bültenlerinde kredili hesap kaynaklı ihlallerin ceza konusu olduğunu da ekleyelim; genel tabloyu istatistik sayfamızda görebilirsiniz.

Kredili işlem nasıl çalışır?

Kredili menkul kıymet işlemi, bir tür kaldıraçtır: kendi paranızın ötesinde, aracı kurumun kullandırdığı kredi ile daha büyük bir pozisyon alırsınız. Portföyünüzdeki kıymetler (ve yatırdığınız nakit) teminat işlevi görür. İşlem yalnızca Kurul/borsa tarafından kredili işleme konu olabilecek sermaye piyasası araçlarında yapılabilir; her araç kredili alıma uygun değildir. Kredinin miktarı üzerinden işleyen faiz, kural olarak günlük hesaplanarak hesabınıza yansıtılır. Kaldıraç kârı büyütebildiği gibi zararı da büyütür — bu, kredili işlemin temel riskidir.

Ayrı kredi hesabı ve karıştırma yasağı

Hesap ayrılığı: Aracı kurumlar, kredili işlem yapacak müşteriler için ayrı bir kredi hesabı açmak zorundadır ve bu hesap, müşterinin diğer hesaplarından ayrı işler ve izlenir. Önemli bir koruma: kredili işlemlerden doğan özkaynak ve benzeri yükümlülükler, kural olarak müşterinin diğer hesaplarındaki nakit ve kıymetler otomatik olarak teminat gösterilerek kapatılamaz; ancak müşterinin bu yönde yazılı talimatı varsa hesaplar arasında virman (mahsup) yapılabilir. Bu ayrılık, kredili işlemin riskinin kontrolsüz biçimde tüm varlıklarınıza yayılmasını sınırlar.

Özkaynak oranı ve teminat tamamlama

Başlangıç özkaynağı: Kredi ile alınan kıymetlerin cari değerine göre, başlangıçta belirli bir özkaynağın peşin yatırılması gerekir. Başlangıç özkaynak oranı Kurulca belirlenir ve Haftalık Bültende ilan edilir.

Sürdürme oranı: İşlem süresince özkaynak oranının, belirlenen asgari (sürdürme) oranın altına düşmemesi gerekir. Oran, [(işleme konu kıymetlerin cari değeri − kredi tutarı) / işleme konu kıymetlerin cari değeri] esasına göre izlenir.

Teminat tamamlama çağrısı: Portföyün değeri düşüp özkaynak oranı asgari sürdürme oranının altına inerse, aracı kurum size (sözlü/yazılı, çeşitli iletişim kanallarıyla) durumu bildirir ve oranı başlangıç seviyesine çıkarmanız için ilave teminat yatırmanızı ya da pozisyon azaltmanızı ister.

Resen satış: Belirlenen süre içinde (uygulamada iş günü esaslı bir süre) teminat tamamlanmazsa, aracı kurum çerçeve sözleşme ve mevzuat çerçevesinde resen satış yaparak pozisyonu kapatabilir. Bu, zararın kurum aleyhine büyümesini önleyen bir mekanizmadır.

Temerrüt ve borsaya bildirim

Kredili işlem disiplini serttir. Belirli bir dönem içinde takas ve/veya özkaynak tamamlama yükümlülüğünü tekrar tekrar yerine getirmeyen müşteriler, aracı kurum tarafından Borsaya bildirilir ve kimlik bilgileri Borsaca ilan edilebilir; bu durumda söz konusu müşterilerin emirleri belirli bir süre boyunca hiçbir aracı kurumca kabul edilmeyebilir (Kurulca belirlenen küçük tutarlara ilişkin istisnalar saklıdır). Yani teminat yükümlülüğünü savsaklamak, yalnızca bir pozisyon kaybı değil, piyasaya erişiminizi kısıtlayan bir sonuç da doğurabilir.

Kredili işlem yaparken korunma yolları

(1) Çerçeve sözleşmedeki özkaynak oranları, teminat tamamlama ve resen satış hükümlerini imzadan önce okuyun; bu hükümleri sözleşme rehberimizde de vurguladık. (2) Güncel başlangıç ve sürdürme oranlarını (Haftalık Bültende ilan edilir) ve faiz oranını bilerek işlem yapın. (3) Teminat tamamlama çağrısına zamanında yanıt verin; gecikme resen satışla sonuçlanabilir. (4) Kaldıracın zararı da büyüttüğünü unutmayın; risk iştahınızın ötesinde pozisyon almayın. (5) Resen satış veya çağrı usulünde bir uyumsuzluk yaşarsanız (örneğin çağrının usulüne uygun yapılmaması), emir/bildirim kayıtlarını koruyun; bu tür uyuşmazlıkların hak arama yolunu ilgili rehberimizde ele aldık. Kaldıraçlı işlemlerin döviz/forex kanadını ise ayrı kümemizde inceledik.

Sık Sorulan Sorular

Kredili menkul kıymet işlemi nedir?

Portföyünüzdeki varlıklar teminat gösterilerek, aracı kurumun kullandırdığı kredi ile kredili işleme konu paylardan daha fazla alım yapmanızı sağlayan bir kaldıraç işlemidir. Ayrı kredi hesabı açılır ve kredili işlemlere özel çerçeve sözleşme imzalanır.

Teminat tamamlama çağrısı ne zaman gelir?

Portföyün değeri düşüp özkaynak oranı belirlenen asgari sürdürme oranının altına indiğinde; aracı kurum ilave teminat yatırmanızı veya pozisyon azaltmanızı ister. Oranlar Kurulca belirlenir ve Haftalık Bültende ilan edilir.

Teminatı tamamlamazsam ne olur?

Belirlenen süre içinde teminat tamamlanmazsa, aracı kurum çerçeve sözleşme ve mevzuat çerçevesinde resen satış yaparak pozisyonu kapatabilir.

Kredili işlem borcum diğer hesaplarımdan otomatik kapatılır mı?

Kural olarak hayır. Kredili işlemlerden doğan yükümlülükler, diğer hesaplarınızdaki nakit ve kıymetler otomatik teminat gösterilerek kapatılamaz; ancak yazılı talimatınız varsa hesaplar arasında virman yapılabilir.

Teminat yükümlülüğünü yerine getirmezsem başka sonucu olur mu?

Evet. Belirli dönemde takas ve/veya özkaynak tamamlama yükümlülüğünü tekrar yerine getirmeyen müşteriler Borsaya bildirilebilir ve emirleri bir süre boyunca hiçbir aracı kurumca kabul edilmeyebilir (küçük tutar istisnaları saklıdır).

Teminat tamamlama çağrısı veya resen satışla mı karşılaştınız?

Çağrı usulü ve resen satış esasları, sorumluluk tartışmasının merkezindedir. Durumunuzu iletin; bu alanda çalışan avukata yönlendirelim.

İletişim Formu

YESPK Hukuku — Hukuk MasasıEditoryal içerik. Avukat kadrosu tamamlandığında rehberler, ilgili alanda çalışan avukat imzasıyla güncellenecektir.

Resmî Kaynaklar

SPK Mevzuat — Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç İşlemleri Tebliği — https://spk.gov.tr/mevzuat SPK — Haftalık Bülten (özkaynak oranlarının ilanı) — https://spk.gov.tr/spk-bultenleri/2026-yili-spk-bultenleri SPK Bülten Arşivi (kredili hesap ihlali ceza kararları) — https://spk.gov.tr/spk-bultenleri/2026-yili-spk-bultenleri

Bu rehber genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. İçerikteki hiçbir bilgi yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Karar ve tutar bilgileri SPK'nın kamuya açık resmî bültenlerinden aynen aktarılmıştır; itiraz ve dava süreleri kararın ilgilisine tebliğ tarihinden işler, bülten yayım tarihi süre başlangıcı değildir. Bu site, Sermaye Piyasası Kurulu ile bağlantılı resmî bir kuruluş değildir; addaki "SPK hukuku" ifadesi hukuk alanını belirtir.