Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı (GSYO): Kuruluş Şartları ve Portföy Kuralları

Girişim sermayesi yatırım ortaklığı, erken aşama şirketlere yatırım yapan bir anonim ortaklıktır — ama sıradan bir şirket değil, sermaye piyasası kurumudur. Bu nedenle kurulması, ortakları, portföyü ve hatta unvanı sıkı kurallara bağlanmıştır. Çerçeveyi III-48.3 sayılı Tebliğ çizer.

Tanım ve "girişim şirketi" kimdir?

GSYO; girişim sermayesi yatırımları, sermaye piyasası araçları ve Kurulca belirlenecek diğer varlık ve haklardan oluşan portföyü işletmek amacıyla paylarını ihraç etmek üzere kurulan veya esas sözleşme değişikliğiyle dönüşen, kayıtlı sermaye sistemine tabi anonim ortaklık olan sermaye piyasası kurumudur (Tebliğ m.4).

Yatırım yapılan taraf ise girişim şirketidir: Türkiye'de kurulu veya kurulacak olan, gelişme potansiyeli taşıyan ve kaynak ihtiyacı olan şirketler (Tebliğ m.3/1-f). Bu şirketlerin; sınai, zirai uygulama ve ticari pazar potansiyeli olan araç, gereç, malzeme, hizmet veya yeni ürün, yöntem, sistem ve üretim tekniklerinin meydana getirilmesini veya geliştirilmesini amaçlamaları ya da yönetim, teknik veya sermaye desteğiyle bu amaçları gerçekleştirebilecek durumda olmaları gerekir (m.21/1).

Yatırım yalnızca anonim ve limited şirketlere yapılabilir; yatırım tarihinde limited şirket olan girişim şirketlerinin ilk yatırım tarihini takip eden bir yıl içinde anonim şirkete dönüşüm işlemlerini tamamlaması zorunludur (m.21/2).

Kuruluş şartları

Kuruluş ve dönüşüm başvurularının uygun görülebilmesi için aranan şartlar şunlardır (Tebliğ m.5/2):

Kurucu ortaklarda aranan şartlar ayrıntılıdır: müflis olmamak, konkordato ilan etmemiş olmak, Kanun'da yazılı suçlardan mahkûmiyeti bulunmamak, sayılan yüz kızartıcı suçlardan hükümlü olmamak, muaccel vergi borcu bulunmaması, terörizmin finansmanı suçlarından mahkûm olmamak ve Kanun'un 101/1-(a) maddesi uyarınca işlem yasaklı olmamak (m.6/1).

Lider sermayedar: yapının çapası

Bu, GSYO rejimine özgü bir kurumdur. Lider sermayedar; ortaklıkta imtiyazlı pay yoksa tek başına veya bir araya gelerek yönetim kontrolünü sağlayan paylara sahip olan, imtiyazlı pay varsa yönetim kontrolü sağlayan imtiyazlı payların çoğunluğu dâhil sermayenin asgari %25'i oranındaki paylara sahip olan ortak ya da ortaklardır (Tebliğ m.7/1).

Lider sermayedarın nitelikleri de sayılmıştır (m.7/4-5):

Birden fazla gerçek kişi lider sermayedarsa, varlıklarının rayiç değeri toplamının en az 20 milyon TL olması gerekir. Ayrıca ortaklığın ticaret unvanında ismi veya unvanı kullanılan ya da unvanda kendisiyle bağlantılı olduğu izlenimi uyandıran bir ibareye yer verilen ortakların lider sermayedar olması zorunludur (m.7/3). Lider sermayedarın payları, asgari halka açıklık oranını temsil eden payların halka arzında satış süresinin bitimini takip eden iki yıl boyunca devredilemez (m.16/7).

Takvim: 18 ay ve 3 yıl

Kuruluş yeterli değildir; Tebliğ iki kritik süre koyar. Payları halka arz yoluyla satabilmek için ortaklıkların, kuruluşlarının veya esas sözleşme değişikliklerinin ticaret siciline tescilini takip eden 18 ay içinde asgari bir girişim sermayesi yatırımı yapmaları, üç yıl içinde ise portföyü Tebliğ'e uygun oluşturarak çıkarılmış sermayenin asgari %25'ini temsil eden payların halka arzı için Kurula başvurmaları zorunludur (Tebliğ m.11/1).

Halka arz sonrasında da %25'lik halka açıklık oranının sürekli olarak sağlanması gerekir (m.11/2). Bu sürelere uyulmazsa GSYO olarak faaliyette bulunma hakkı ortadan kalkar; ortaklık üç ay içinde esas sözleşmesini değiştirmek üzere Kurula başvurmakla yükümlüdür. Yapmazsa TTK'nın 529'uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri uyarınca sona ermiş sayılır (m.11/3).

Portföy sınırlamaları

Rejimin kalbi buradadır. Ortaklıklar, girişim sermayesi yatırımlarına ortaklık aktif toplamının en az %51'i oranında yatırım yapmak zorundadır (Tebliğ m.22/1-b). Diğer başlıca sınırlar:

Bir teşvik hükmü de vardır: KOBİ Yönetmeliği'ndeki şartları taşıyan girişim şirketlerine doğrudan yapılan yatırımların tutarı aktif toplamının %5'ini geçerse, asgari %51'lik sınır %35 olarak uygulanır (m.22/1-ğ).

Üçüncü kişiler lehine teminat verilemez, kefil olunamaz ve portföydeki varlıklar üzerinde rehin ve ipotek tesis edilemez; istisnalar KOBİ niteliğindeki girişim şirketleri lehine verilen teminatlar ile girişim şirketine yapılacak yatırımın finansmanında o şirketteki payların rehin verilmesidir (m.20/2).

Sınırlar aşılırsa ne olur?

Tebliğ kademeli bir düzeltme takvimi öngörür (m.24). Sermaye artırımı, kâr payı tahsili, girişim şirketinin iflası veya diğer varlıkların değer artışı gibi arızi nedenlerle %51 sınırının altına düşülürse, Kurula başvurulması ve başvurunun uygun görülmesi şartıyla bir yıl süre verilebilir. Sınıra uyum tam çıkış nedeniyle sağlanamıyorsa süre iki yıla çıkar; ancak bu hak son beş yılda en fazla bir kez kullanılabilir. Verilen sürenin sonunda da uyum sağlanamazsa üç ay içinde esas sözleşme değişikliği için başvurulur; yapılmazsa ortaklık TTK m.529/1-(b) ve (c) uyarınca sona ermiş sayılır.

Unvan yasağı ve statüden çıkış

Tebliğ, adın kullanımını da korur: Kanun hükümleri ve bu Tebliğ esasları dâhilinde kurulan ve faaliyet gösteren ortaklıklar dışında hiçbir kuruluş ticaret unvanında veya ilan ve reklamlarında "girişim sermayesi yatırım ortaklığı", "GSYO" veya aynı anlama gelebilecek başka bir ibare kullanamaz (m.38).

Statüden çıkış da serbest değildir. Payları borsada işlem gören bir GSYO'nun statüden çıkabilmesi için, çıkışa olumlu oy kullanmayan tüm ortakların paylarının; yönetim kurulu kararına ilişkin özel durum açıklamasının kamuya ilan edildiği tarihten önceki 30 günlük ve altı aylık dönemlerde oluşan günlük ağırlıklı ortalama borsa fiyatlarının ortalamalarından yüksek olanı ile satın alınacağı yönünde bir pay alım teklifi yapılması zorunludur (m.35/1). Ayrıca %10 ve üzeri pay sahibi ortaklar ile yönetim kontrolünü elinde bulunduranlar, tescil tarihinden itibaren bir yıl süreyle paylarını tescil günündeki borsa ikinci seans kapanış fiyatının altında satamaz (m.35/3). Bu kapsamdaki işlemler bakımından ayrılma hakkı doğmaz (m.35/6).