Ana Sayfa / Manipülasyon & Bilgi Suistimali / Manipülasyon Suçlarında Ceza Yargılaması

Manipülasyon Suçlarında Ceza Yargılaması: SPK Suç Duyurusundan Asliye Ceza Mahkemesine

Av. Fatma ÖztürkYayın: 03.07.202612 dk okumaKaynak: Mevzuat Rehberi 2026

Kısa Cevap

Bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı suçlarında soruşturma yapılabilmesi için SPK'nın Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı başvurusu şarttır (6362 m.115) — bu bir muhakeme (dava) şartıdır. Kamu davası açıldığında SPK katılan sıfatıyla yer alır; yargılamayı ihtisas asliye ceza mahkemeleri yapar. SPK'nın uzmanlık raporunun rolü, savunmanın ekseni ve sürecin aşamaları.

Kısa cevap: Bilgi suistimali (m.106) ve piyasa dolandırıcılığı (m.107) suçlarından dolayı soruşturma yapılabilmesi, Sermaye Piyasası Kurulunun Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır (6362 m.115). Bu bir muhakeme (dava) şartıdır: SPK'nın yazılı başvurusu olmadan bu suçlardan soruşturma başlatılamaz. Kamu davası açıldığında SPK katılan sıfatıyla yargılamada yer alır ve yargılamayı, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca ihtisas mahkemesi olarak görevlendirilen asliye ceza mahkemeleri yürütür. Bu rehber, kümemizin idari inceleme (bilgi-belge-ifade) rehberini tamamlayacak şekilde, sürecin cezai ayağını ve savunmanın eksenini anlatır.

Neden savcılık doğrudan harekete geçemiyor?

Bu suçlar yüksek teknik uzmanlık gerektirdiğinden, kanun koyucu bir filtre öngörmüştür: ceza sürecinin başlaması, konunun uzmanı olan SPK'nın değerlendirip yazılı başvuruda bulunmasına bağlanmıştır. Bu şart, hem gereksiz soruşturmaların önüne geçer hem de dosyanın en baştan teknik bir zeminde kurulmasını sağlar. Pratik sonuç: manipülasyon dosyalarının çekirdeğinde, çoğu zaman SPK'nın uzmanlık raporu ve tespitleri yer alır; ceza yargılaması büyük ölçüde bu tespitlerin tartışılması üzerinden ilerler.

Sürecin aşamaları

1. İdari inceleme (SPK): Şüpheli işlem bildirimleri, gözetim sistemleri ve şikâyetlerle başlayan inceleme; bilgi-belge talepleri ve ifade süreçleriyle yürür. Bu evrenin ayrıntısını idari inceleme rehberimizde ele aldık.

2. Kurul kararı ve suç duyurusu: SPK, suç şüphesi görürse Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı başvuruda bulunur (m.115). Bu başvuru, soruşturmanın olmazsa olmaz şartıdır.

3. Soruşturma (savcılık): Delil toplama, ifade ve gerekirse koruma tedbirleri. Bu evrede işlem bazlı suçta etkin pişmanlık seçeneği hâlâ değerlendirilebilir.

4. Kovuşturma (mahkeme): İddianamenin kabulüyle ihtisas asliye ceza mahkemesinde yargılama başlar; SPK katılan sıfatıyla yer alır.

5. Hüküm ve kanun yolları: Mahkumiyet/beraat kararı; istinaf ve temyiz aşamaları.

İdari yaptırım ile ceza yargılaması: iki ayrı kulvar

Karıştırılmaması gereken ayrım: Aynı olay hem idari (piyasa bozucu eylem — m.104, idari para cezası, işlem yasağı tedbiri) hem cezai (m.106/107 — hapis + adli para cezası) sonuç doğurabilir ve bu süreçler ayrı mercilerde yürür: idari yaptırım idari yargıda (iptal davası), suç isnadı ceza mahkemesinde tartışılır. İdari cezaya itiraz süreleri ile ceza savunması usulü birbirinden bağımsızdır; her tebligat kendi saatini başlatır. İki kulvarın nasıl ayrıştığını itiraz ve iptal rehberlerimizde inceledik.

Savunmanın ekseni: SPK raporuna teknik itiraz

Manipülasyon savunması, klasik ceza savunmasından farklı olarak ağırlıkla teknik ve ekonomik bir zeminde yürür. Ana eksenler: SPK raporundaki işlem örüntüsü analizinin tartışılması; işlemlerin meşru ekonomik gerekçelerinin ortaya konması; özel kastın bulunmadığının gösterilmesi (özellikle bilgi bazlı suçta amaç unsuru); bilgi bazlı dosyada menfaat ve nedensellik bağının sorgulanması; ve varsa kanundaki istisnaların (m.108) uygulanabilirliği. Raporun varsayımlarına, veri setine ve yöntemine yönelik itirazlar, çoğu zaman dosyanın kaderini belirler.

Masumiyet karinesi: SPK'nın suç duyurusunda bulunması ya da bültende bir olaya yer verilmesi, ilgili kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez. Suç isnadı, bağımsız mahkeme önünde ve adil yargılanma güvenceleriyle tartışılır; kesinleşmiş bir mahkumiyet bulunana kadar herkes masumdur.

Dava şartı: Kurul'un yazılı başvurusu: Kurul'un yazılı başvurusu

Sermaye piyasası suçlarında savcılık kendiliğinden harekete geçemez. Kanun'un 115'inci maddesi, bu suçlar bakımından özel bir muhakeme şartı öngörür: soruşturma ve kovuşturma, Kurul tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına yapılacak yazılı başvuruya bağlıdır.

Bunun iki pratik sonucu vardır. Birincisi, ihbar ve şikâyetlerin doğrudan savcılığa yapılması tek başına süreci başlatmaz; dosyanın Kurul incelemesinden geçmesi gerekir. İkincisi, savunma tarafında Kurul'un başvurusunun kapsamı belirleyicidir — başvuruda yer almayan bir fiil bakımından kovuşturma şartının gerçekleşip gerçekleşmediği tartışılabilir. Dosyanın ilk incelemesinde bakılacak belge, Kurul'un yazılı başvurusudur.

Ceza dosyasından önce gelen idari tedbirler

Savunma çoğu zaman ceza soruşturmasından önce başlar; çünkü Kurul'un idari tedbir yetkisi daha erken devreye girer. Kurul denetim elemanlarınca yapılan incelemeler neticesinde, bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı suçlarının işlendiğine ilişkin makul şüphe bulunan kişilerle ilgili, piyasanın etkin ve sağlıklı işleyişini sağlamak için her türlü tedbiri almaya ve bu tedbirlerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kurul yetkilidir (SPKn m.101/1).

Bu yetkinin çerçevesini V-101.1 sayılı Tebliğ çizer. Tebliğ'de makul şüphe; işlem gerçekleştiren kişilerin veya birlikte hareket edenlerin işlem kalıpları, hesaplarında gerçekleştirilen transferler, araçların geçmiş dönem fiyat-miktar analizleri, fiili dolaşım oranları, araçlarla ilgili haber ve açıklamalar ile ihbar veya şikâyetler ve bunları destekleyen emareler dikkate alınarak yapılan incelemeler sonucunda ulaşılan şüphe olarak tanımlanır.

Süre bakımından kritik bir ayrıntı: Tebliğ uyarınca suç duyurusunda bulunulmasına karar verilmesi durumunda ilgili kişiler hakkında geçici işlem yapma yasağı süresi iki yıl olarak uygulanır. Yani ceza dosyası daha başlamadan, işlem yapma yetkiniz iki yıl boyunca kısıtlanabilir. Savunmanın idari ayağı bu nedenle ceza ayağı kadar erken kurulmalıdır.

İlk 72 saat: soruşturma başladığında ne yapmalı?

Elinizdeki belgenin niteliğini ayırın (SPK yazısı mı, savcılık çağrısı mı, mahkeme tebligatı mı); ifade vermeden önce dosyanın dayandığı SPK raporunu ve isnadı anlamaya öncelik verin; işlem geçmişinize ve iletişim kayıtlarınıza ilişkin belgeleri koruyun. İşlem bazlı bir isnat söz konusuysa etkin pişmanlık seçeneğini ve evre-tutar hesabını erkenden değerlendirin. Bu suçların teknik ağırlığı nedeniyle, savunmanın ilk andan itibaren bu alanda çalışan bir avukatla kurulması, sonraki tüm aşamaların seyrini etkiler.

Sık Sorulan Sorular

Manipülasyon suçunda savcılık kendiliğinden soruşturma açabilir mi?

Hayır. 6362 m.115 uyarınca bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı suçlarında soruşturma, SPK'nın Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır; bu bir muhakeme şartıdır.

Bu suçlara hangi mahkeme bakar?

Hâkimler ve Savcılar Kurulunca ihtisas mahkemesi olarak görevlendirilen asliye ceza mahkemeleri; SPK yargılamaya katılan sıfatıyla katılır.

Aynı olay hem idari ceza hem hapis cezası doğurabilir mi?

Evet. Olay hem piyasa bozucu eylem olarak idari yaptırıma (m.104) hem de suç olarak ceza yargılamasına (m.106/107) konu olabilir; bu süreçler ayrı mercilerde ve ayrı sürelerle yürür.

SPK raporu tek başına mahkûmiyet için yeterli mi?

SPK'nın uzmanlık raporu dosyanın çekirdeğini oluşturur; ancak rapor, mahkeme önünde tartışılabilir bir delildir. Örüntü analizine, veri setine ve yönteme yönelik teknik itirazlar savunmanın eksenidir.

Soruşturma başladığını nasıl anlarım ve ilk ne yapmalıyım?

SPK yazısı, savcılık çağrısı veya mahkeme tebligatı bunu gösterir. İfade öncesi isnadı ve dayanağı anlamak, işlem/iletişim kayıtlarını korumak ve bu alanda çalışan bir avukatla savunma kurmak önceliklidir.

Savcılık doğrudan soruşturma başlatabilir mi?

Hayır. SPKn m.115 uyarınca bu suçlarda soruşturma ve kovuşturma, Kurul tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına yapılacak yazılı başvuruya bağlıdır. Savunmada Kurul'un başvurusunun kapsamı belirleyicidir.

Ceza dosyasından önce ne olur?

İdari tedbirler. Kurul, incelemeler sonucunda bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı suçlarının işlendiğine ilişkin makul şüphe bulunan kişilerle ilgili, piyasanın etkin ve sağlıklı işleyişini sağlamak için her türlü tedbiri almaya yetkilidir (SPKn m.101/1).

İşlem yasağı ne kadar sürer?

V-101.1 sayılı Tebliğ uyarınca, suç duyurusunda bulunulmasına karar verilmesi durumunda ilgili kişiler hakkında geçici işlem yapma yasağı süresi iki yıl olarak uygulanır.

'Makul şüphe' neye göre belirlenir?

V-101.1 sayılı Tebliğ'de makul şüphe; işlem kalıpları, hesaplardaki transferler, araçların geçmiş dönem fiyat-miktar analizleri, fiili dolaşım oranları, araçlarla ilgili haber ve açıklamalar ile ihbar veya şikâyetler ve bunları destekleyen emareler dikkate alınarak yapılan incelemeler sonucunda ulaşılan şüphe olarak tanımlanır.

Hakkınızda manipülasyon suçlamasıyla soruşturma mı var?

SPK raporuna karşı teknik savunma erken kurulmalıdır. Durumunuzu iletin; bu alanda çalışan avukata yönlendirelim.

İletişim Formu 0 (554) 648 37 15 WhatsApp

FÖAv. Fatma ÖztürkAvukat · Sermaye piyasası hukuku alanında hazırlanan rehberlerin editoryal sorumluluğunu üstlenir. Rehberlerdeki karar ve tutar bilgileri SPK'nın kamuya açık resmî bültenlerinden doğrulanarak aktarılır.

Resmî Kaynaklar

SPK — Sermaye Piyasasında Piyasa Dolandırıcılığı (Manipülasyon) — https://spk.gov.tr/yatirimcilar/sermaye-piyasasinda-piyasa-dolandiriciligi-manipulasyon SPK — İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı — https://spk.gov.tr/yatirimcilar/sermaye-piyasasinda-piyasa-dolandiriciligi-manipulasyon/islem-bazli-piyasa-dolandiriciligi SPK Mevzuat (6362 sayılı Kanun) — https://spk.gov.tr/mevzuat V-101.1 sayılı Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği — https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=19315&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5

Bu rehber genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. İçerikteki hiçbir bilgi yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Karar ve tutar bilgileri SPK'nın kamuya açık resmî bültenlerinden aynen aktarılmıştır; itiraz ve dava süreleri kararın ilgilisine tebliğ tarihinden işler, bülten yayım tarihi süre başlangıcı değildir. Bu site, Sermaye Piyasası Kurulu ile bağlantılı resmî bir kuruluş değildir; addaki "SPK hukuku" ifadesi hukuk alanını belirtir.